Birleşik Krallık'ın Avrupa Birliği'nden ayrılma kararının alındığı Brexit referandumunun üzerinden tam on yıl geçti. 23 Haziran 2016'da dar bir farkla "ayrılma" yönünde çıkan karar, altı yıl önce resmiyet kazanarak Birleşik Krallık ile AB üyesi bölgeler arasındaki ticari ve ekonomik ilişkileri kökten değiştirdi. Bu süreçten en çok etkilenen bölgelerden biri de İspanya'nın önemli ekonomik motorlarından biri olan Catalunya (Katalonya) oldu. Referandumun onuncu yıl dönümünde açıklanan veriler, Brexit'in Katalonya ekonomisi üzerindeki karmaşık ve çelişkili etkilerini gözler önüne seriyor: Birleşik Krallık'tan yapılan ithalatlar önemli ölçüde azalırken, Katalan ihracatında ise dikkat çekici bir artış yaşanıyor.
Acció Uluslararası İş Direktörü Cristina Serradell'in belirttiği üzere, Brexit sonrası ortaya çıkan "daha fazla engel" nedeniyle Katalan şirketleri, belirli ürünleri Birleşik Krallık yerine "diğer Avrupalı ortaklardan" temin etme eğilimine girdi. Bu durum, Birleşik Krallık'tan Katalonya'ya yapılan ithalatın %43,1 gibi dramatik bir düşüş kaydetmesine yol açtı. Gümrük prosedürlerinin artması, lojistik maliyetlerinin yükselmesi ve tedarik zincirlerindeki aksamalar, bu düşüşün temel nedenleri arasında gösteriliyor. Öte yandan, Katalonya'nın Birleşik Krallık'a yaptığı ihracatlar ise şaşırtıcı bir şekilde toparlanarak %25 oranında bir artış gösterdi. Bu durum, Katalan şirketlerinin pazar koşullarına hızla adapte olduğunu ve yeni fırsatlar yarattığını ortaya koyuyor.
İhracat kalemlerine bakıldığında, Brexit öncesinde en çok ihraç edilen ürün grubu olan araçlar, hafif bir düşüşle de olsa hala en büyük paya sahip. Kimyasal ürünler de ihracatta önemli bir yer tutmaya devam ediyor. Ancak asıl dikkat çekici değişim, ilaç sektöründe yaşandı. Son altı yılda Birleşik Krallık'a yapılan ilaç ihracatı hacim olarak tam dört katına çıktı. Buna karşılık, yakıt ihracatında 2019 öncesi seviyelere göre düşüş gözlemlendi. Bu veriler, Brexit'in sektörler bazında farklı etkiler yarattığını ve bazı sektörlerin yeni koşullara daha iyi uyum sağladığını gösteriyor.
Brexit'in Turizm ve Yatırım Dinamikleri
Ticaretin yanı sıra, Brexit'in turizm sektörü üzerindeki etkileri de hissediliyor. Birleşik Krallık'tan gelen turist sayısı, AB'den ayrılık öncesi seviyelere henüz ulaşamadı. Seyahat prosedürlerindeki değişiklikler, vize gereklilikleri ve sterlinin değer kaybı gibi faktörler, İngiliz turistlerin İspanya ve Katalonya'ya olan ilgisini bir miktar azaltmış olabilir. Ancak, Katalonya'nın genel turizm cazibesi ve güçlü pazarlama stratejileri sayesinde bu düşüşün daha büyük boyutlara ulaşması engelleniyor.
Birleşik Krallık'ın Katalonya'ya yaptığı yatırım konusunda ise tablo daha karmaşık. Brexit'in doğrudan ve net bir düşüşe yol açtığı söylenemez. 2019'da Birleşik Krallık, Katalonya'daki yabancı yatırım sıralamasında ilk sırada yer alırken, sonraki yıllarda bu liderliği kaybetse de hala öncü konumunu koruyor. Örneğin, 2024'te 925 milyon Euro ile toplam yabancı yatırımın %18,8'ini oluşturarak üçüncü sırada yer aldı. 2025'te ise 452 milyon Euro ile %10'luk bir payla dördüncü sıraya geriledi. Bu dalgalanmalara rağmen, İngiliz sermayesinin Katalonya'ya olan ilgisi devam ediyor. En çarpıcı yatırım hamlesi, ilaç devi AstraZeneca'dan geldi. Şirket, geçtiğimiz Kasım ayında Barselona'daki yeni genel merkezini açarak 2027 yılına kadar toplam 1,3 milyar Euro'luk bir yatırım yapacağını duyurdu. Bu büyük yatırım, Katalonya'nın ilaç ve biyoteknoloji sektöründeki gücünü ve uluslararası yatırımcılar için cazibesini pekiştiriyor.
Brexit'in Arka Planı ve Geniş Etkileri
Brexit, Birleşik Krallık'ın Avrupa Birliği'nden ayrılmasıyla sonuçlanan karmaşık bir siyasi ve ekonomik süreçtir. 23 Haziran 2016'daki referandumda, seçmenlerin %51,9'u AB'den ayrılma yönünde oy kullandı. Bu karar, Başbakan David Cameron'ın istifasına yol açtı ve sonraki yıllarda Theresa May ve Boris Johnson hükümetleri altında AB ile zorlu müzakereler yaşandı. Ayrılık, 31 Ocak 2020'de resmen gerçekleşti, ancak geçiş dönemi ve nihai ticaret anlaşmasının imzalanması 2021'e kadar sürdü. Brexit'in temel nedenleri arasında, AB'nin egemenlik üzerindeki etkisi, serbest dolaşım ve göç konuları ile AB bütçesine yapılan katkılar yer alıyordu.
Katalonya gibi ihracat odaklı ve turizmden büyük gelir elde eden bir bölge için Birleşik Krallık, her zaman önemli bir pazar ve yatırım kaynağı olmuştur. İspanya ekonomisinin yaklaşık beşte birini oluşturan Katalonya, sanayisi, limanları ve güçlü Ar-Ge kapasitesiyle öne çıkmaktadır. Brexit, bu köklü ilişkilerde yeni bir dönemin kapısını aralamış, Katalan şirketlerini mevcut pazarlarını çeşitlendirmeye ve yeni stratejiler geliştirmeye itmiştir. AB Ortak Pazarı'ndan çıkan Birleşik Krallık, AB üyesi ülkelerle ticarette gümrük kontrolleri, farklı düzenlemeler ve ek bürokratik yüklerle karşılaşmaktadır. Bu durum, özellikle küçük ve orta ölçekli işletmeler için önemli bir maliyet ve zaman kaybı yaratmaktadır.
Türkiye Bağlantısı ve Gelecek Perspektifleri
Brexit'in etkileri sadece İspanya veya Katalonya ile sınırlı kalmayıp, küresel ticarette de dalgalanmalara yol açmıştır. Türkiye de Birleşik Krallık ile güçlü ticari ilişkilere sahip bir ülkedir ve Brexit sonrası bu ilişkileri yeniden şekillendirmiştir. Türkiye ile Birleşik Krallık arasında 2021 yılında imzalanan Serbest Ticaret Anlaşması (STA), Brexit'in olumsuz etkilerini en aza indirmeyi amaçlamıştır. Bu anlaşma sayesinde, iki ülke arasındaki ticaret hacmi artmaya devam etmiş ve Türkiye, Birleşik Krallık için önemli bir tedarikçi konumunu pekiştirmiştir. Bu durum, Katalonya'nın ihracattaki artışına benzer bir adaptasyon ve fırsat yaratma örneği teşkil etmektedir.
Katalonya'nın Brexit sonrası dönemdeki ticari performansı, işletmelerin değişen pazar koşullarına ne kadar hızlı adapte olabileceğinin bir göstergesidir. İthalattaki düşüş, Birleşik Krallık'tan doğrudan tedarik yerine AB içindeki alternatiflere yönelme eğilimini yansıtırken, ihracattaki artış, Katalan ürünlerinin rekabet gücünü ve Birleşik Krallık pazarındaki belirli niş alanlardaki talebi işaret etmektedir. Özellikle ilaç sektöründeki büyüme, yüksek katma değerli ürünlerin küresel krizlere ve ticari engellere karşı daha dirençli olabileceğini göstermektedir. Gelecekte, Birleşik Krallık'ın AB ile ilişkilerini yeniden tanımlama çabaları veya Katalonya'nın yeni ticaret anlaşmaları, bu dinamikleri daha da şekillendirecektir. Bu süreç, uluslararası ticaretin karmaşıklığını ve küresel olayların yerel ekonomiler üzerindeki çok yönlü etkilerini bir kez daha gözler önüne sermektedir.
