İklim değişikliğinin küresel çapta etkileri, son yıllarda rekor sıcaklıkların yaşanmasına neden oluyor ve bu durum, özellikle dış mekanda çalışanlar için ciddi sağlık riskleri taşıyor. Geçtiğimiz yaz Barselona'da yaşanan trajik bir olayda, 51 yaşındaki bir temizlik görevlisi, sıcak hava dalgası sırasında fenalaşarak hayatını kaybetmişti. Bu tür acı olayların önüne geçmek ve çalışan sağlığını güvence altına almak amacıyla Barselona Belediyesi (Ajuntament de Barcelona), "öncü" nitelikte yeni bir talimatnameyi onayladı. Bu talimatname, belediye bünyesindeki ve imtiyazlı şirketlerde çalışan yaklaşık 32.000 dış mekan çalışanını kapsıyor ve yüksek sıcaklıklar ile sıcak hava dalgalarına karşı zorunlu önleme ve koruma tedbirlerini güçlendiriyor.
Belediye Yönetimi tarafından imzalanan bu talimatname, Katalonya Meteoroloji Servisi (Servei Meteorològic de Catalunya) tarafından sağlanan uyarı düzeylerine göre altı farklı senaryo belirliyor. En yüksek acil durum senaryosunda, dış mekanda yalnız çalışmak tamamen yasaklanacak. Sürekli çalışma süresi maksimum 20 dakika ile sınırlandırılacak ve ardından termal dengeyi yeniden sağlamaya olanak tanıyan serin yerlerde iki dakikalık zorunlu molalar verilecek. Ayrıca, fiziksel olarak daha zorlayıcı görevlerin günün en sıcak saatleri dışında planlanması ve uygulanması istenecek; bu mümkün olmadığında ise personel rotasyonu sağlanarak maruz kalma süresi azaltılacak.
Daha düşük tehlike eşiğine sahip uyarı durumlarında bile talimatname, güneş kremi veya şapka gibi kişisel koruyucu ekipmanların (PPE) kullanılmasını zorunlu kılıyor. En fiziksel aktivitelerin, sıcaklığa özellikle hassas olmayan kişilere atanması veya bu mümkün değilse, personelin rotasyonu yoluyla sıcağa maruz kalma süresinin azaltılması hedefleniyor. Ekip denetiminin artırılması, örneğin "çiftler halinde çalışma" sistemleri aracılığıyla, çalışanların sürekli gözetim altında tutulmasını ve olası risklere karşı hızlı müdahale edilmesini sağlayacak.
Riskli Pozisyonların ve Hassas Çalışanların Belirlenmesi
Yeni talimatname, gelecekte en yüksek risk taşıyan iş pozisyonlarının ve sıcak hava dalgalarına karşı en savunmasız kişilerin belirlenmesini de öngörüyor. Bu tanımlama, tüm personelin yaz gelmeden önce yeterli ve gerekli bilgilere sahip olmasını sağlamanın yanı sıra, ilgili eğitimlerin, özel sağlık kontrollerinin, önleyici tedbirlerin tanımlanması ve izlenmesi ile yapılan eylemlerin kayıt altına alınması gibi önemli süreçleri de beraberinde getirecek. Bu sayede, risk altındaki çalışanlara yönelik daha kişiselleştirilmiş ve etkili koruma stratejileri geliştirilebilecek.
En savunmasız kişilerin kayıtlarının oluşturulmasını kolaylaştırmak amacıyla talimatname, bir çalışanın yüksek sıcaklıkların zararlı etkilerinden muzdarip olma olasılığını artırabilecek bireysel faktörleri de listeliyor. Örneğin, fiziksel durum, belirli tıbbi geçmişler, bazı ilaçlar, alkol veya kafein tüketimi, aşırı kilo, ileri yaş veya hamilelik gibi durumlar bu kapsamda değerlendiriliyor. Tüm bu kişilere, kendi özel durumlarında ek önleyici tedbirlerin gerekip gerekmediğini değerlendirmek için bir sağlık gözetimi muayenesi öneriliyor. Bu proaktif yaklaşım, potansiyel sağlık sorunları ortaya çıkmadan önce müdahale etmeyi amaçlıyor.
Talimatname ayrıca, vücut ısısının 40 santigrat derecenin üzerine çıkması, baş ağrısı veya baş dönmesi, mide bulantısı ve kusma gibi sıcak çarpması belirtileri ortaya çıktığında, acilen 112 numaralı telefondan acil servislerin aranması gerektiğini belirtiyor. Etkilenen kişinin daha serin ve havalandırılmış bir yere taşınması, bilinci yerindeyse yelpazelenmesi ve sağlık profesyonelleri gelene kadar rahatlatılması gerekiyor. Bilinci yerinde değilse, acil sağlık ekipleri gelene kadar yan pozisyonda yatırılması gerektiği vurgulanıyor. Bu adımlar, hayat kurtarıcı olabilir ve sıcak çarpmasının kalıcı hasar bırakmasını engelleyebilir.
İklim Değişikliği ve İş Sağlığı Güvenliği Bağlamında Barselona Modeli
Barselona Belediyesi'nin bu adımı, iklim değişikliğinin iş sağlığı ve güvenliği üzerindeki artan etkilerine karşı küresel bir yanıt niteliği taşıyor. İspanya, Avrupa'nın en sıcak ülkelerinden biri olup, son yıllarda rekor düzeyde sıcak hava dalgalarıyla mücadele etmektedir. İspanya Ulusal Meteoroloji Ajansı (AEMET) verilerine göre, 2022 yazı, ülkenin kayıtlarındaki en sıcak yaz olarak kayıtlara geçmiş, ortalama sıcaklıklar 1981-2010 ortalamasının 2.2°C üzerine çıkmıştır. Bu durum, özellikle inşaat, tarım, temizlik ve belediye hizmetleri gibi dış mekanda yoğun fiziksel çalışma gerektiren sektörlerdeki çalışanlar için hayati riskler oluşturmaktadır. Geçtiğimiz yıllarda İspanya'da sıcakla ilişkili ölümlerin artması, bu tür önlemlerin ne denli kritik olduğunu gözler önüne sermektedir.
Barselona'nın bu "öncü" talimatnamesi, sadece İspanya içinde değil, uluslararası alanda da diğer şehirler için bir model teşkil edebilir. Türkiye gibi Akdeniz ikliminin etkisindeki ülkelerde de yaz aylarında sıcak hava dalgaları ciddi bir sorun teşkil etmekte, özellikle tarım ve inşaat sektöründeki dış mekan çalışanları benzer risklerle karşı karşıya kalmaktadır. Türkiye'de de İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında işverenlerin çalışanları sıcak ve soğuktan koruma yükümlülüğü bulunsa da, Barselona'nın detaylı ve senaryo bazlı yaklaşımı, daha spesifik ve proaktif bir koruma mekanizması sunmaktadır. Bu tür detaylı planlamalar, sadece yasal bir zorunluluk olmaktan öte, insani bir sorumluluk ve sürdürülebilir bir çalışma ortamı yaratma çabası olarak değerlendirilmelidir.
Barselona Önleme Belediye Başkan Yardımcısı Albert Batlle'nin de belirttiği gibi, "Sıcak henüz gelmedi ama gelecek ve sıcak hava dalgaları durumunda ne yapacağımızı öngörebilecek durumda olmalıyız." Bu açıklama, belediyenin proaktif ve hazırlıklı olma yaklaşımını vurgulamaktadır. 35 santigrat derecenin üzerindeki herhangi bir müdahalede çalışma koşullarına azami özen gösterilmesi gerektiği, bu tür önlemlerin sadece bir yasal zorunluluk değil, aynı zamanda etik bir gereklilik olduğunu göstermektedir. Barselona'nın bu adımı, iklim değişikliğinin getirdiği yeni normalde, şehirlerin ve işverenlerin çalışan sağlığını korumak adına atması gereken somut adımların bir örneğini sunmaktadır.
