Avrupa genelinde son yıllarda cinsel yolla bulaşan hastalık (CYBH) vakalarında istikrarlı bir artış gözlemlenirken, İspanya'nın önemli şehirlerinden Barcelona (Barselona) da bu trendin dışında kalmıyor. Agència de Salut Pública de Barcelona (ASPB - Barselona Halk Sağlığı Ajansı) tarafından yayımlanan son yıllık rapora göre, klamidya gibi enfeksiyonlarda özellikle erkekler arasında 2017'den bu yana %300'ün üzerinde bir artış yaşandı; 2017'deki 116 vakadan 2024'te 525 vakaya yükseldi. Bu dikkat çekici artış, şehirdeki halk sağlığı yetkililerini ve kamuoyunu meşgul eden önemli bir gündem maddesi haline geldi.
Ancak, Ajuntament de Barcelona (Barselona Belediyesi) Sağlık Meclis Üyesi Marta Villanueva, Col·legi de Periodistes'te (Gazeteciler Koleji) yaptığı açıklamada, bu genel artışın temel nedeninin "tarama testlerinin ve hızlı tanı testlerinin artması" ile "daha iyi tespit" olduğunu belirtti. Villanueva, bu rakamlar üzerinden "alarmizme kapılmaktan" ve "değer yargılarında bulunmaktan" kaçınılması gerektiğini vurguladı. Hatta, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonların medya tarafından nasıl ele alınması gerektiğine dair bir rehber de sundu. Bu durum, artışın gerçek bir salgın mı yoksa sadece daha iyi bir kayıt sistemi sonucu mu olduğu konusunda bir tartışmayı da beraberinde getiriyor.
Belediye yetkilileri, bu hastalıkların "erken teşhisinden uygun sağlık hizmetlerine kadar" tedavi süreçlerini kapsayan 40'tan fazla inisiyatifle çalıştıklarını ifade ediyor. Şehrin sağlık departmanı sorumlusu Albert García, bu çabaların amacının "Barselona sakinlerinin cinsel haklarını garanti altına almak" olduğunu açıkladı. Bu yaklaşım, sadece hastalığı tedavi etmekle kalmayıp, aynı zamanda bireylerin cinsel sağlık ve refahını bütüncül bir bakış açısıyla ele almayı hedefliyor.
Veriler ve Resmi Yaklaşım: Artışın Nedenleri Tartışılıyor
ASPB'nin yayımladığı verilere göre, Barselona'da gonore (bel soğukluğu) ve klamidya, en büyük artışı gösteren hastalıklar arasında yer alıyor. Gonore vakaları kadınlarda 2017'den 2024'e kadar 29'dan 92'ye, erkeklerde ise 225'ten 807'ye yükseldi. Öte yandan, insan immün yetmezlik virüsü (HIV) vakalarında ise düşüş yaşandı; 2023'te 184 yeni vaka teşhis edildi ve bu, bir önceki yıla göre düşüşle, her 100.000 kişi başına 10,8 vaka insidans oranına tekabül ediyor. Bu düşüş, HIV'e karşı yürütülen uzun soluklu mücadelelerin ve farkındalık kampanyalarının olumlu bir sonucu olarak değerlendirilebilir.
Albert García, vaka sayılarındaki artıştan bahsederken sıklıkla "nedenlerin basitleştirildiğini" ve "bağlamından kopuk bir alarm durumu yaratıldığını" belirtti. García, "CYBH'lerin zorluğu artıyor, ancak önleme ve bilgilendirme yoluyla ele alınabilir" diyerek konunun ciddiyetini ancak panik yaratmadan ele alınması gerektiğini vurguladı. ASPB de, "tüm faktörlerin insidans artışıyla bağlantılı olmadığını" ve nedenlerin "daha iyi tespit"ten "toplumu etkileyen çeşitli sosyal değişimlere" kadar "çok faktörlü" olduğunu belirtiyor. Bu, karmaşık bir halk sağlığı sorununun tek bir nedene indirgenmemesi gerektiğini gösteriyor.
ASPB Epidemiyoloji Hizmeti'nden epidemiyolog doktor Carles Pericas ise, "korku anlatısını" sürdürmekten ve bu hastalıkları her zaman "gençlerle" ve "LGBTQ+ topluluğuyla" ilişkilendirmekten kaçınılması gerektiğini savundu. Pericas'a göre, bu tür atıflar söz konusu gruplara yönelik olumsuz stereotipleri pekiştiriyor ve halk sağlığı mesajlarının etkinliğini azaltabiliyor. Halkın tüm kesimlerini kapsayan, ayrımcı olmayan bir yaklaşım benimsemek, CYBH ile mücadelede kritik bir öneme sahiptir.
Küresel Bağlam ve Türkiye'deki Durum
Barselona'da yaşanan bu artış, aslında küresel bir eğilimin parçasıdır. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve diğer uluslararası sağlık kuruluşları, özellikle klamidya, gonore ve sifiliz gibi bakteriyel CYBH'lerde dünya genelinde bir yükseliş olduğuna dikkat çekiyor. Bu artışın nedenleri arasında cinsel davranışlardaki değişiklikler, kondom kullanım oranlarındaki düşüş, artan mobilite, daha iyi tanı yöntemleri ve farkındalık eksikliği gibi faktörler gösterilmektedir. Avrupa'da birçok ülke, benzer zorluklarla karşı karşıya kalmakta ve CYBH'lerin yayılımını kontrol altına almak için yeni stratejiler geliştirmektedir. Bu durum, Barselona'nın tek başına bir istisna olmadığını, daha geniş bir halk sağlığı sorununun yerel bir yansıması olduğunu ortaya koymaktadır.
Türkiye'de de cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar önemli bir halk sağlığı sorunudur. Sağlık Bakanlığı'nın verileri ve çeşitli araştırmalar, özellikle genç nüfus arasında CYBH farkındalığının artırılması gerektiğini göstermektedir. Türkiye'de de kondom kullanımının azalması, çok eşli ilişkilerin yaygınlaşması ve özellikle göçmen nüfus hareketliliği gibi faktörler, CYBH'lerin yayılımını etkileyebilmektedir. Barselona'daki gibi, Türkiye'de de erken tanı testlerinin yaygınlaştırılması, cinsel sağlık eğitimi programlarının güçlendirilmesi ve damgalanmanın önüne geçilmesi, bu hastalıklarla mücadelede hayati öneme sahiptir. Özellikle gençler ve risk altındaki gruplara yönelik bilinçlendirme kampanyaları ve ücretsiz/gizli test imkanları sunulması, hem Barselona hem de Türkiye için ortak bir ihtiyaçtır.
Geleceğe Yönelik Etkiler ve Çözüm Yolları
Barselona'daki bu veriler, CYBH'lerin "büyüyen ancak ele alınabilir" bir halk sağlığı sorunu olduğunu bir kez daha ortaya koyuyor. Şehrin halk sağlığı ajansı, sifiliz ve lenfogranüloma venereum gibi diğer CYBH'leri de takip etmekte ve bu hastalıkların gözetimi, şehrin zorunlu bildirim sistemi içinde yer almaktadır. Ayrıca, ASPB ücretsiz ve gizli tarama hizmetleri sunmakta ve özellikle sosyal açıdan daha savunmasız mahallelerdeki okullarda cinsel eğitim programları yürütmektedir. Bu tür proaktif yaklaşımlar, enfeksiyonların yayılmasını engellemek ve erken müdahale sağlamak için kritik öneme sahiptir.
Sonuç olarak, Barselona'da CYBH vakalarındaki artış, sadece istatistiksel bir yükselişten ibaret değildir; aynı zamanda halk sağlığı sistemlerinin kapasitesini, eğitim programlarının etkinliğini ve toplumsal farkındalığın düzeyini sorgulayan bir göstergedir. Yetkililerin "daha iyi tanı" vurgusu, bir yandan olumlu bir gelişmeyi işaret ederken, diğer yandan da cinsel sağlık alanındaki risklerin ve davranış değişikliklerinin göz ardı edilmemesi gerektiğini hatırlatmaktadır. Bu durum, hem Barselona hem de benzer zorluklarla karşılaşan diğer şehirler ve ülkeler için, cinsel sağlığın önemini vurgulayan, kapsamlı ve damgalayıcı olmayan politikaların geliştirilmesinin ne kadar elzem olduğunu göstermektedir.
