Barselona, sürdürülebilir ulaşım hedefleri doğrultusunda bisiklet kullanımını teşvik etse de, kentin bisikletli ulaşımında cinsiyet eşitsizliği endişe verici boyutlara ulaştı. Bicicleta Club de Catalunya (BACC) tarafından yayımlanan "Barselona Bisiklet Röntgeni 2025" raporuna göre, şehirde bisiklet kullananların yalnızca %30,7'sini kadınlar oluşturuyor. Bu oran, 2021 yılına kıyasla yaklaşık %5'lik önemli bir düşüşe işaret ediyor. BACC ekibinden Adrià Arenas, bu veriyi "endişe verici" olarak nitelendirerek, Ajuntament de Barcelona'dan (Barselona Belediyesi) bu eğilimi tersine çevirmek için "cinsiyet perspektifiyle" hareket eden önlemler almasını talep etti.
Barselona'nın bisiklet yollarındaki genel kullanım artışına rağmen, kadınların bisiklet kullanım oranlarındaki bu düşüş, kentsel planlama ve toplumsal cinsiyet eşitliği konularında derinlemesine bir analizi gerekli kılıyor. Kentin çevreci ulaşım hedeflerine ulaşabilmesi için kadınların bisiklet kullanımını teşvik etmek kritik öneme sahipken, mevcut durum bu hedeflere ulaşmada ciddi bir engeli gözler önüne seriyor. Bu gerileme, sadece bir sayısal düşüşten ibaret olmayıp, kadınların kent yaşamındaki hareket özgürlükleri ve sürdürülebilir ulaşım tercihlerindeki eşitsizlikleri de yansıtıyor.
Kadınların bisikleti ulaşım aracı olarak tercih etme nedenleri de cinsiyet eşitsizliğinin bir başka boyutunu ortaya koyuyor. Rapora göre, Barselona'daki kadınlar genellikle çocuk bakımı, ailevi ihtiyaçlar veya alışveriş gibi zorunlu işler için bisiklet kullanıyor; bu seyahatler nadiren keyif amaçlı oluyor. Institut Metròpoli Ulaşım Departmanı Başkanı Núria Pérez, bu durumu "Çocukları okula götürmek veya alışverişe gitmek gerektiğinde, bisikletler yük, alışveriş veya çocuk taşımak için uygun değil" sözleriyle açıklıyor. Uzun yıllardır bisiklet kullanan ve iki çocuk annesi olan Eva Porta da, çocukları küçükken bisiklet kullanmayı bırakmak zorunda kaldığını belirterek, bu pratik zorlukları bizzat deneyimlediğini ifade ediyor.
Bu durum, kadınların günlük yaşamdaki sorumluluklarının, mevcut bisiklet altyapısı ve bisiklet modelleriyle yeterince desteklenmediğini gösteriyor. Standart bisikletler genellikle kargo taşıma kapasitesinden yoksun olup, çocuk koltukları veya geniş sepetler gibi ek donanımlar olmadan ailevi ihtiyaçları karşılamakta yetersiz kalıyor. Bu da kadınların bisikleti pratik bir ulaşım aracı olarak görmesini engelliyor ve onları diğer, daha az sürdürülebilir ulaşım seçeneklerine yönlendiriyor. Dolayısıyla, bisiklet kullanımının yaygınlaşması için sadece bisiklet yollarının artırılması değil, aynı zamanda bisikletlerin ve ilgili hizmetlerin kadınların özel ihtiyaçlarına göre adapte edilmesi gerektiği ortaya çıkıyor.
Bisikletli Ulaşımda Cinsiyet Eşitsizliği ve Küresel Trendler
Barselona'daki bu cinsiyet eşitsizliği, aslında küresel bir fenomenin yerel bir yansıması. Dünya genelinde birçok şehirde kadınların bisiklet kullanım oranları erkeklere göre daha düşük seyrediyor. Bu durum, genellikle güvenlik algısı, altyapı eksiklikleri, kültürel normlar ve bisikletlerin pratik kullanımına yönelik engeller gibi çeşitli faktörlere bağlanıyor. Şehirlerin bisiklet dostu hale gelme çabalarına rağmen, kadınların özel ihtiyaçlarının göz ardı edilmesi, sürdürülebilir ulaşım hedeflerine ulaşmada önemli bir bariyer oluşturuyor. Barselona, son yıllarda bisiklet yollarına yaptığı yatırımlar ve "Bicing" gibi kamu bisiklet paylaşım sistemleriyle bisiklet kullanımını artırma konusunda önemli adımlar atmış olsa da, kadınların katılımındaki bu düşüş, mevcut stratejilerin yetersiz kaldığını gösteriyor.
Cinsiyet odaklı kentsel planlama, bu tür eşitsizlikleri gidermenin anahtarlarından biri olarak görülüyor. Col·lectiu Punt 6 üyesi Sara Ortiz'in belirttiği gibi, kıyafet gibi yüzeysel faktörler kadınların bisiklet kullanmasını engelleyen temel bariyerler arasında yer almıyor. Asıl engeller, kadınların ve ikili olmayan cinsiyet kimliğine sahip bireylerin karşılaştığı daha derin yapısal sorunlardan kaynaklanıyor. Bu sorunlar arasında, güvensiz olarak algılanan bisiklet yolları, yetersiz aydınlatma, güvenli bisiklet park yerlerinin eksikliği ve çok duraklı, karmaşık günlük güzergahları desteklemeyen altyapı yer alıyor. Kadınların genellikle "bakım ekonomisi" içinde daha fazla yer alması, yani çocukları okula bırakma, alışveriş yapma, yaşlılara bakma gibi çoklu ve farklı rotaları içeren seyahatler yapması, bisiklet tasarım ve altyapısının bu ihtiyaçlara cevap vermesini zorunlu kılıyor.
Çözüm Önerileri, Toplumsal Etkiler ve Türkiye Bağlantısı
Barselona'nın karşılaştığı bu sorun, yerel yönetimlerin cinsiyet eşitliğini merkeze alan politikalar geliştirmesini zorunlu kılıyor. Ajuntament de Barcelona'nın alabileceği önlemler arasında, kargo bisikletleri ve çocuk taşıma aparatlarına yönelik sübvansiyonlar, daha güvenli ve iyi aydınlatılmış bisiklet yolları, güvenli ve erişilebilir bisiklet park alanları oluşturulması, kadınlara özel bisiklet eğitim ve farkındalık kampanyaları düzenlenmesi yer alabilir. Bu tür adımlar, kadınların bisikleti sadece bir ulaşım aracı olarak değil, aynı zamanda bağımsızlıklarını ve hareket özgürlüklerini artıran bir seçenek olarak görmelerini sağlayacaktır. Kadınların bisiklet kullanımının artması, trafik sıkışıklığının azalması, hava kalitesinin iyileşmesi ve daha sağlıklı bir toplum gibi geniş çaplı toplumsal faydalar da sağlayacaktır.
Türkiye'deki şehirler de Barselona'nın deneyimlerinden önemli dersler çıkarabilir. Türkiye'de de büyük şehirlerde bisiklet kullanımını artırma çabaları sürerken, kadınların bisiklet kullanım oranları genellikle düşüktür. Güvenlik endişeleri, yetersiz altyapı, bisiklet kültürünün yaygınlaşmaması ve toplumsal cinsiyet normları, kadınların bisiklet kullanımını engelleyen başlıca faktörler arasında yer almaktadır. Bisikletli Kadınlar İnisiyatifi gibi sivil toplum kuruluşları ve bazı belediyeler, kadınların bisiklet kullanımını teşvik etmek için çeşitli projeler yürütse de, Barselona örneği, cinsiyet odaklı planlamanın ve kadınların spesifik ihtiyaçlarına yönelik çözümlerin ne kadar kritik olduğunu bir kez daha gösteriyor. Türkiye'deki yerel yönetimlerin de kentsel ulaşım planlamasında kadınların sesine kulak vermesi, güvenli, pratik ve kapsayıcı bisiklet altyapıları oluşturması, sürdürülebilir ve eşitlikçi bir kent yaşamı için elzemdir.
