Barselona'nın Besòs mahallesinde, binaların ciddi yapısal sorunları nedeniyle iki dairedeki iki ailenin tahliye edilmesi, bölgedeki konut krizi ve uzun süredir devam eden yapısal zayıflık sorununu bir kez daha gündeme getirdi. SOS Besòs Mahalle Derneği tarafından kamuoyuna duyurulan bu olay, 12 Temmuz'da Carrer de Catània, numara 10 adresindeki bir binada meydana gelen su sızıntısının ardından itfaiyenin müdahalesiyle başladı. İtfaiye ekipleri, dairelerdeki ciddi yapısal hasarı tespit ederek acil tahliye kararı aldı ve geçici olarak destek direkleri yerleştirdi. Ne yazık ki, tahliye edilen aileler için henüz geri dönüş tarihi belirlenmemiş olup, binada kalıcı bir onarım çalışması başlatıldığına dair de herhangi bir bilgi bulunmamaktadır.
Bu durum, Besòs mahallesinde yıllardır süregelen bir sorunun acı bir yansımasıdır. Bölge sakinleri, özellikle "aluminosis" adı verilen yapısal bir patolojiden etkilenen yaklaşık 200 binanın acil müdahale gerektirdiğini uzun süredir dile getirmektedir. Bu binalarda yaşayan yaklaşık 4.000 ailenin geleceği belirsizliğini korurken, Barselona Belediyesi (Ajuntament de Barcelona) ve Katalonya Özerk Yönetimi (Generalitat de Catalunya) arasındaki bürokratik süreçler ve yavaş ilerleyen çözümler, mağduriyetleri daha da derinleştirmektedir. Kentin en dezavantajlı bölgelerinden birinde yaşanan bu durum, hem sosyal hem de kentsel planlama açısından ciddi bir sınav teşkil etmektedir.
Evsiz Kalan Ailelerin Dramı ve Belediyenin Yanıtı
Tahliye edilen dairelerden birinde, aralarında üç küçük çocuk ve tekerlekli sandalyeye bağlı yaşlı bir bireyin de bulunduğu dokuz kişilik bir aile yaşıyordu. Barselona Belediyesi yetkilileri, ailenin dokuz üyesinden yedisi için geçici konaklama imkanı sunduklarını belirtirken, diğer iki üyenin l'Hospitalet de Llobregat'taki sosyal hizmetlerle bağlantılı olduğunu ifade etti. Ancak, ailenin iki üyesi, 12 gündür sokakta veya plajda uyuduklarını ve bu durumun sürdürülemez hale geldiğini iddia ediyor. Shakeel Ahmed adlı aile üyesi, "Evimizden 20 dakika içinde ayrılmak zorunda kaldık, tüm eşyalarımız dairede kaldı," diyerek yaşadıkları çaresizliği dile getirdi. Ailenin diğer üyelerinin kaldığı pansiyon odasının sadece sabah 8'den akşam 8'e kadar kullanılabiliyor olması da mağduriyeti artırıyor.
Belediye, aileye daha istikrarlı bir konaklama bulmalarını sağlayacak ekonomik yardım gibi ek kaynakları devreye sokmak için çalıştığını belirtse de, etkilenen aileler uygun fiyata kiralık bir daire bulmakta zorlandıklarını ifade ediyor. Tahliye edilen ikinci aile ise, Barselona Acil Sosyal Hizmetler Merkezi (CUESB) tarafından sunulan konaklama teklifini reddederek bir akrabalarının yanına yerleşmeyi tercih etti. Bu olay, bölgedeki kronik konut sorununu gözler önüne seriyor. Aynı sokakta, numara 6'daki bir başka daireden Ekim 2024'te tahliye edilen bir ailenin yaklaşık iki yıl sonra bile hala bir pansiyonda yaşadığı gerçeği, bu tür tahliyelerin geçici değil, uzun vadeli mağduriyetlere yol açabildiğini gösteriyor.
Aluminosis Tehdidi ve Barselona'nın Yapısal Sorunları
İtfaiyenin raporuna göre, tahliye edilen dairelerde önemli nem ve yapısal hasar tespit edilmiş olup, yaşam koşullarının "ciddi şekilde bozulduğu" belirtiliyor. Dairelerin yemek odası, mutfak ve banyosu destek direkleriyle güçlendirilmiş durumda. Ancak bu bina, Besòs mahallesindeki diğer birçok blok gibi, bodrum katında zaten yıllardır destek direkleriyle ayakta durmaya çalışıyor. 1950'li ve 1960'lı yıllarda inşa edilen bu binalar, ciddi yapısal eksikliklerle, özellikle de "aluminosis" adı verilen bir patolojiyle malul. Aluminosis, betonun üretiminde kullanılan çimentonun kalitesizliği (yüksek alümin içeriği) ve zamanla nemin etkisiyle betonun mukavemetini kaybetmesi, çatlaması ve parçalanmasıyla ortaya çıkan bir yapısal bozulmadır. Özellikle İspanya'da, savaş sonrası hızlı ve ucuz konut üretimi döneminde bu tür çimento kullanımına sıkça rastlanmıştır.
Besòs ve Maresme gibi Barselona'nın bazı bölgeleri, bu yapısal sorunlarla mücadele eden yüzlerce binaya ev sahipliği yapmaktadır. Toplamda 200 blokta, yani yaklaşık 4.000 konutta aluminosis sorunu olduğu tahmin edilmektedir. Bu durum, sadece Barselona için değil, benzer hızlı kentleşme ve kalitesiz yapılaşma süreçleri yaşamış olan Türkiye gibi ülkeler için de önemli dersler içermektedir. Türkiye'de de eski yapı stokunun deprem riski ve genel yapısal dayanıklılık sorunları nedeniyle kentsel dönüşüm projeleri büyük önem taşımaktadır. Barselona'daki bu vakalar, yapı denetimlerinin ve kentsel yenileme projelerinin ne kadar hayati olduğunu bir kez daha gözler önüne sermektedir.
Kalıcı Çözüm Talepleri ve Gelecek Planları
Mahalle dernekleri, Barselona Belediyesi'nden "onurlu ve acil yeniden yerleşimler" ile "aluminosisli bloklar için kalıcı çözümler" talep ediyor. Belediye'nin 2022 yılından beri binaların durumundan haberdar olmasına rağmen somut çözümler üretmediğini iddia ediyorlar. Bu iddialar, yerel yönetimlerin vatandaşlarının güvenli yaşam hakkını sağlama konusundaki sorumluluklarını vurgulamaktadır. Uzmanlar, bu tür yapısal sorunların sadece geçici önlemlerle değil, kapsamlı bir kentsel yenileme ve dönüşüm programıyla ele alınması gerektiğini belirtiyor.
Bu yılın Mayıs ayında, Barselona Belediyesi ve Katalonya Özerk Yönetimi, Besòs ve Maresme bölgelerinin kentsel dönüşümünü hızlandırmak amacıyla ortak bir kamu şirketi kurma konusunda anlaşmaya vardı. 2026 yılı sonuna kadar kurulması planlanan bu şirket, 10 yıl içinde 200 etkilenen binanın (4.000 daire) rehabilitasyonu için 415 milyon Euro yatırım yapmayı hedefliyor. Bu büyük ölçekli yatırım, bölgenin geleceği için umut vaat etse de, tahliye edilen ailelerin acil ihtiyaçlarının karşılanması ve bürokratik süreçlerin hızlandırılması büyük önem taşımaktadır. Zira, planlama aşamasındaki çözümlerin, sokakta kalan veya belirsizlik içinde yaşayan aileler için hemen bir karşılığı bulunmamaktadır. Bu durum, yerel yönetimlerin uzun vadeli planlamalar ile acil insani ihtiyaçlar arasındaki dengeyi bulma zorunluluğunu ortaya koymaktadır.
