Barselona'da eski belediye başkanı Ada Colau döneminde uygulamaya konulan ve şehirde büyük tartışmalara yol açan "yeşil akslar" (ejes verdes) projesi etrafındaki hukuki mücadele, şimdi de Barselona Metropol Alanı (AMB) düzeyine taşındı. AMB, geçtiğimiz günlerde, şehrin "süper blok" (superilla) projelerinin temelini oluşturan çevresel bir normun güncellenmesini geçici olarak onayladı. Bu adım, Katalonya'nın önde gelen işveren örgütleri Foment del Treball ve Barcelona Oberta ile Associació d'Amics del Passeig de Gràcia gibi kuruluşların sert tepkisini çekti. Zira bu örgütler, söz konusu reformun, mahkeme kararlarını etkisiz hale getirme amacı taşıdığını iddia ediyor.
AMB'deki oylamada Sosyalist Parti (PSC), Junts (Katalonya İçin Birlikte), Katalonya Cumhuriyetçi Solu (ERC) ve Comuns (Ortaklaşa) partilerinin olumlu oylarıyla kabul edilen bu çevresel güncelleme, Barselona'nın şehir planlamasında radikal değişiklikler öngören "süper blok" modelini yasal zeminde güçlendirmeyi hedefliyor. Ancak, projenin başından beri ticari hayatı olumsuz etkilediğini ve yasalara uygun olmadığını savunan iş dünyası temsilcileri, bu hamleyi "yargı kararlarını atlatma" çabası olarak nitelendiriyor. Onlara göre, metropoliten düzeyde yapılan bu yasal düzenleme, Barselona'daki belirli süper blok projeleri hakkında verilmiş olumsuz mahkeme kararlarını geçersiz kılmak için bir kasalık yaratma girişimidir.
Foment del Treball ve Barcelona Oberta, bu reformun sadece hukuki bir kılıf olmaktan öte, şehrin ekonomik dinamiklerine ve ticari işletmelerin işleyişine zarar verecek potansiyel taşıdığını belirtiyor. Özellikle Passeig de Gràcia gibi önemli alışveriş ve turizm caddelerinin temsilcileri, yeşil aksların trafik akışını bozduğunu, erişimi zorlaştırdığını ve dolayısıyla müşteri kaybına yol açtığını vurguluyor. Bu durum, Barselona'nın uluslararası bir ticaret ve turizm merkezi olma kimliğini zedeleyebileceği endişesini beraberinde getiriyor.
AMB'nin bu adımı, Barselona'nın şehir merkezindeki trafiği azaltmayı, yeşil alanları artırmayı ve yayaların yaşam kalitesini yükseltmeyi amaçlayan "süper blok" modelinin geleceği açısından kritik bir dönemeç teşkil ediyor. Bu model, özellikle eski belediye başkanı Ada Colau'nun öncelikli projelerinden biri olmuştu. Ancak uygulamaya konulan bazı süper bloklar, mahkemeler tarafından yeterli çevresel etki değerlendirmesi yapılmadığı veya kamuoyu katılım süreçlerinin eksik olduğu gerekçesiyle iptal edilmişti. İşte AMB'nin şimdi yaptığı bu güncelleme, iptal edilen projelerin yasal dayanağını güçlendirme veya benzer projelerin gelecekteki hukuki engellerini kaldırma amacı taşıyor gibi görünüyor.
"Süper Bloklar" ve Hukuki Arka Plan
Barselona'nın "süper blok" (superilla) konsepti, 2016 yılında eski belediye başkanı Ada Colau'nun liderliğindeki Barcelona en Comú (Barselona Ortaklaşa) partisi tarafından tanıtılan iddialı bir şehircilik projesiydi. Bu model, dokuz blokluk alanları bir araya getirerek iç kısımlarını araç trafiğine kapatmayı, yeşil alanlara ve kamusal kullanıma açmayı hedefliyordu. Amaç; hava kirliliğini azaltmak, gürültüyü düşürmek, yayaların ve bisikletlilerin güvenliğini artırmak ve mahallelerde topluluk yaşamını canlandırmaktı. Ancak, projenin uygulanması sırasında özellikle Eixample bölgesindeki Consell de Cent ve Girona caddelerindeki yeşil akslar, ciddi tartışmalara ve hukuki itirazlara yol açtı.
Katalonya Yüksek Adalet Mahkemesi (Tribunal Superior de Justícia de Catalunya), 2023 yılında Consell de Cent süper bloğu ile ilgili bazı kararlarında, projenin "genel planlama eksikliği" ve "yeterli gerekçelendirmenin bulunmaması" gibi nedenlerle iptaline hükmetti. Mahkeme, şehir planlaması gibi önemli konularda sadece çevresel hedeflerin yeterli olmadığını, aynı zamanda trafik akışı, ticari etki ve kamuoyu katılımı gibi unsurların da dikkate alınması gerektiğini vurguladı. Bu kararlar, Barselona Belediyesi'nin süper blok stratejisini yeniden gözden geçirmesine neden oldu. İşte AMB'nin şimdi gündeme getirdiği bu çevresel norm güncellemesi, belediyenin bu projeleri hukuki zeminde sağlamlaştırma arayışının bir parçası olarak değerlendiriliyor. AMB, Barselona ve çevresindeki 36 belediyeyi kapsayan ve metropoliten düzeyde planlama, ulaşım ve çevre politikalarından sorumlu bir üst belediye organıdır. Bu nedenle, AMB'nin alacağı kararlar, Barselona şehrinin ötesinde geniş bir coğrafyayı etkileme potansiyeli taşımaktadır.
Etki Analizi ve Gelecek Senaryoları
AMB'nin çevresel normu güncelleme girişimi, Barselona'nın kentsel gelişiminde önemli bir dönüm noktası olabilir. İş dünyası temsilcileri, bu hamlenin yargı kararlarını dolaylı yoldan atlatma amacı taşıdığını ve hukukun üstünlüğü ilkesini zedeleyebileceğini savunurken, projeyi destekleyenler ise şehrin sürdürülebilirliği ve vatandaşların yaşam kalitesi için hayati olduğunu belirtiyor. Bu gerilim, gelecekte yeni hukuki süreçleri tetikleyebilir ve Barselona'nın şehir planlaması stratejilerini daha da karmaşık hale getirebilir.
Ekonomik açıdan bakıldığında, Foment del Treball ve Barcelona Oberta gibi güçlü iş örgütlerinin endişeleri ciddiye alınmalıdır. Barselona, turizm ve ticaretin önemli bir parçası olduğu bir şehir. Yeşil aksların ve süper blokların şehir merkezindeki erişilebilirliği kısıtlaması, ticari işletmelerin cirolarını olumsuz etkileyebilir, lojistik süreçleri zorlaştırabilir ve hatta uluslararası yatırımcıların şehre bakış açısını değiştirebilir. Diğer yandan, çevresel faydaları savunanlar, uzun vadede daha yaşanabilir ve sağlıklı bir Barselona'nın ekonomik olarak da daha çekici olacağını öne sürüyorlar. Bu durum, Türkiye'deki büyük şehirlerde de sıkça karşılaşılan, şehir merkezlerinin yayalaştırılması, yeşil alanların artırılması ve araç trafiğinin kısıtlanması gibi projelerde yaşanan tartışmalara benzer bir dinamik taşıyor. İstanbul, İzmir veya Ankara gibi şehirlerde de benzer kentsel dönüşüm projeleri, çevresel hassasiyetler ile ticari ve ulaşım ihtiyaçları arasında denge kurma zorunluluğunu ortaya koymaktadır.
Sonuç olarak, AMB'nin bu kararı, Barselona'nın gelecekteki şehir modelini şekillendirecek önemli bir adım. Ancak bu adımın hukuki geçerliliği, ekonomik sonuçları ve toplumsal kabulü, önümüzdeki dönemde daha fazla tartışmaya ve muhtemelen yeni yasal mücadelelere sahne olacaktır. Şehrin siyasi aktörleri, iş dünyası ve sivil toplum kuruluşları arasındaki bu gerilim, Barselona'nın nasıl bir şehir olacağına dair temel bir ideolojik ve pratik ayrımı gözler önüne seriyor.
