Barselona Belediye Başkanı Jaume Collboni (PSC - İspanya Sosyalist İşçi Partisi), şehrin ticari dokusunu ve kimliğini korumak amacıyla önemli bir dizi öneri sundu. Collboni, artan kiralar karşısında ayakta kalmakta zorlanan mahalle dükkanları ve sembolik işletmelerin devamlılığını sağlamak için ticari kiraların düzenlenmesini ve risk altındaki bu tür mekanları satın almak üzere bir fon oluşturulmasını gündeme getirdi. Bu hamle, ticari soylulaşmanın (gentrification) önüne geçmeyi ve Barselona'nın özgün karakterini muhafaza etmeyi hedefliyor.
Belediye Başkanı, Katalan Haber Ajansı ACN'ye verdiği röportajda, ticari soylulaşma karşısında çift yönlü bir tartışma başlatmanın zamanı geldiğini belirtti. Bir yandan, devlet düzeyinde Kentsel Kiralamalar Yasası (LAU - Ley de Arrendamientos Urbanos) aracılığıyla ticari kiraların düzenlenmesi gerektiğini savunurken, diğer yandan Catalunya (Katalonya) özerk bölgesinde "derecho al tanteo comercial" (ticari ön alım hakkı) konusunda bir tartışma açılması gerektiğini ifade etti. Bu hak, tarihi önemi olan veya korunması gereken bir ticari mülk satıldığında, Generalitat (Katalonya Özerk Hükümeti) veya Ajuntament de Barcelona (Barselona Belediyesi) gibi idarelere öncelikli satın alma seçeneği sunulmasını öngörüyor.
Collboni'nin partisi PSC, bu Cuma günü yapılacak belediye meclisi toplantısına, belediyenin özgün ticaret işletmelerini savunma taahhüdünü dile getiren ve hükümeti LAU'da kira artışlarını düzenleyecek veya dengeleyecek özel araçlar eklemeye çağıran bir öneri sunacak. Ayrıca, Kongre'yi bazı bölgelerde fiyatları sınırlayacak mekanizmalar oluşturmaya davet ediyor. Barselona'nın bugüne kadar uyguladığı kullanım planlarının ticari arzda bir dengeye katkıda bulunduğunu ancak birçok işletmenin kapanmasını engelleyemediğini belirten Collboni, kira düzenlemesinin, mülk el değiştirdiğinde veya yeni bir sözleşme yapıldığında "büyük artışlarla" karşılaşan işletmelere yardımcı olacağını vurguladı. Eylemsizliğin "ticari çölleşmeye" yol açabileceği konusunda uyarıda bulundu.
Barselona'nın Ticari Kimliğini Koruma Çabaları
Barselona'nın bu adımları, şehirlerin artan turizm baskısı ve küresel markaların yayılması karşısında yerel kimliklerini ve küçük esnafı koruma mücadelesinin bir parçası olarak değerlendirilebilir. Şehirdeki turizm yoğunluğu, özellikle Sagrada Familia, La Rambla ve Gotik Mahalle gibi popüler bölgelerde, emlak fiyatlarını ve dolayısıyla ticari kiraları astronomik seviyelere çıkarmıştır. Bu durum, uzun yıllardır hizmet veren, şehrin kültürel mirasının bir parçası haline gelmiş esnafın yerini büyük zincir mağazalara veya turistlere yönelik işletmelere bırakmasına neden olmaktadır. Collboni'nin önerileri, bu dönüşümü yavaşlatmayı ve hatta tersine çevirmeyi amaçlıyor.
Collboni'nin Paris örneğini işaret etmesi dikkat çekicidir. Paris, yerel ticaretini korumak için benzer stratejiler uygulayan öncü şehirlerden biridir. Paris Belediyesi, "Société d'Économie Mixte de Parisienne" (SEMPARISE) gibi kamu-özel ortaklıkları aracılığıyla, risk altındaki ticari mülkleri satın alarak veya kiralayarak yerel esnafın devamlılığını sağlamaktadır. Bu model, belediyenin stratejik öneme sahip dükkanları mülkiyetine alarak, kira artışlarına karşı bir kalkan oluşturmasını ve hatta belirli sektörleri teşvik etmesini mümkün kılmaktadır. Barselona da benzer bir "stratejik satın alma fonu" oluşturarak, şehrin kimliğini oluşturan fırınlar, kitapçılar, küçük atölyeler gibi işletmeleri korumayı hedefliyor. Bu fon, özellikle turistik açıdan gerilimli bölgelerde (EGA - Espacios de Gran Afluencia) ve stratejik ticari akslarda yoğunlaşacak.
Türkiye ve Benzer Kentlerdeki Durum
Barselona'nın karşı karşıya olduğu ticari soylulaşma ve yerel esnafın korunması sorunu, aslında dünya genelinde birçok büyük şehirde gözlemlenen bir trenddir. Türkiye'de de İstanbul, İzmir gibi büyük şehirlerde tarihi çarşılar, mahalle aralarındaki küçük esnaf ve sembolik dükkanlar benzer tehditlerle karşı karşıyadır. Özellikle kentsel dönüşüm projeleri, alışveriş merkezlerinin yaygınlaşması ve artan kira maliyetleri, geleneksel ticaretin ve mahalle kültürünün yok olmasına yol açmaktadır. Örneğin, İstanbul'daki tarihi Kapalıçarşı veya Mısır Çarşısı çevresindeki esnafın bile, artan maliyetler ve değişen tüketim alışkanlıkları nedeniyle zorlandığı bilinmektedir.
Türkiye'de yerel yönetimler veya merkezi hükümet, bu konuda Barselona'nın önerdiği gibi "ön alım hakkı" veya "stratejik satın alma fonları" gibi mekanizmaları değerlendirebilir. Örneğin, belediyelerin tarihi ve kültürel değeri olan ticari mülkleri kamulaştırma veya satın alma yoluyla koruma altına alması, yerel esnafı desteklemesi ve şehirlerin özgün kimliğini muhafaza etmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Ancak bu tür girişimler, finansman, mülkiyet hakları ve yasal düzenlemeler gibi karmaşık süreçleri beraberinde getirmektedir. Barselona'nın bu konudaki adımları, Türkiye dahil birçok ülkedeki şehir planlamacıları ve yerel yönetimler için önemli bir örnek teşkil edebilir.
Sonuç olarak, Jaume Collboni'nin önerileri, Barselona'nın sadece bir turizm destinasyonu olmanın ötesinde, yaşayan, nefes alan ve kendine özgü bir kimliği olan bir şehir olarak kalma arzusunu yansıtmaktadır. Ticari kiraların düzenlenmesi ve sembolik dükkanlar için bir satın alma fonu oluşturulması, kısa vadede yerel esnafın nefes almasını sağlarken, uzun vadede şehrin kültürel ve sosyal dokusunun korunmasına yardımcı olacaktır. Bu tür politikalar, küreselleşmenin ve tek tipleşmenin baskısı altındaki şehirler için hayati önem taşımakta ve yerel yönetimlerin proaktif rolünü vurgulamaktadır.
