Katalonya'nın (Catalunya) Akdeniz kıyısında, Barselona'ya bir saatten az mesafede yer alan Cubelles belediyesinde, on yıllardır süregelen endüstriyel bir manzara tarihe karışıyor. Bir zamanlar 175 metrelik devasa bacasıyla bölgenin silüetini belirleyen Foix Termik Santrali'nin arazisi, şimdi tamamen farklı bir geleceğe hazırlanıyor. İspanyol enerji devi Endesa'nın öncülüğünde yürütülen bu iddialı proje, eski santralin 16 hektarlık alanını bir kilometrelik etkileyici bir plaja, doğal yaşam alanlarına ve kesintisiz bir sahil şeridine dönüştürmeyi hedefliyor. Bu dönüşüm, endüstriyel mirasın çevresel sorumlulukla birleşerek nasıl bir fırsat alanına çevrilebileceğinin çarpıcı bir örneğini sunuyor.
1975 yılında inşa edilen ve 1979'da faaliyete geçen Foix Termik Santrali, 520 MW'lık gücüyle yaklaşık kırk yıl boyunca bölgenin enerji ihtiyacına hizmet etti. Ancak küresel iklim değişikliği hedefleri ve yenilenebilir enerjiye geçiş politikaları doğrultusunda 2015 yılında kesin olarak kapatıldı. Santralin devasa yapıları ve 175 metrelik bacası, 2017 yılında başlayan söküm çalışmalarıyla ortadan kaldırılmaya başlandı. Bu süreç, sadece fiziksel bir yıkım değil, aynı zamanda Cubelles'in kıyı şeridinin geleceğini yeniden şekillendirecek kapsamlı bir çevresel rehabilitasyon ve peyzaj projesinin de başlangıcı oldu. Proje, 2027 yılına kadar tamamlanarak halkın kullanımına açılması planlanıyor.
Endesa, bu dönüşüm projesini "döngüsel ekonomi" prensipleri çerçevesinde yürütüyor. Santralin söküm çalışmaları sırasında ortaya çıkan yaklaşık 27.000 ton atığın %93'ü geri dönüştürüldü veya yeniden kullanıldı. Beton, kablolar ve çeşitli endüstriyel ekipmanlar gibi malzemeler, başka projelerde değerlendirilmek üzere ayrıldı. Bu yaklaşım, sadece atık miktarını azaltmakla kalmıyor, aynı zamanda doğal kaynakların korunmasına ve sürdürülebilir bir gelecek inşa edilmesine katkıda bulunuyor. Proje aynı zamanda, yerel flora ve faunanın iyileşmesini desteklemek amacıyla 12 hektarlık bir alanın rehabilite edilmesini ve halka açık, denizle bağlantılı yeşil alanların oluşturulmasını da içeriyor.
Endüstriyel Geçmişten Doğal Geleceğe: Dönüşümün Aşamaları
Cubelles kıyısındaki bu büyük dönüşüm, birkaç önemli aşamadan oluştu. İlk olarak, 2017 ile 2023 yılları arasında santralin karasal bölümlerindeki büyük yapılar, yani sanayi binaları, kazan, türbinler, depolar, ofisler ve elbette o ikonik 175 metrelik baca tamamen söküldü. Bu süreçte yönetilen 27.000 ton atığın büyük bir kısmı geri kazanılarak değerlendi. Yapılan çevresel analizler, alt toprağın genel durumunun iyi olduğunu ve ek müdahalelerin belirli alanlarla sınırlı kalabileceğini gösterdi. Bu aşama, arazinin yeni bir başlangıç için hazır hale getirilmesinde kritik rol oynadı.
Ancak santralin altyapısı sadece karada bulunmuyordu; soğutma sisteminde deniz suyunu almak ve geri vermek için kullanılan tesisler doğrudan Akdeniz ile bağlantılıydı. Projenin en belirleyici aşamalarından biri de bu denizle ilgili altyapının ortadan kaldırılması ve yeni bir kıyı şeridinin oluşturulmasıdır. Yeni plajın tasarlanması, sadece eski tesisleri kaldırmakla sınırlı kalmadı; dalga hareketleri, akıntılar, rüzgarlar ve tortuların doğal hareketi gibi faktörler detaylı bir şekilde incelendi. Planlanan çözüm, mevcut mendireğin kısmen değiştirilmesini, kum takviyesi yapılmasını ve yeni kıyı çizgisini stabilize etmek için dış yapılar yerleştirilmesini içeriyor. Bu hassas mühendislik, yeni plajın çevredeki diğer plajlara zarar vermeden deniz dinamiklerine uyum sağlamasını garantileyecek.
Yeni oluşturulacak yaklaşık bir kilometrelik plaj, Cubelles sahil şeridi ile birleşecek ve bölgeye bisiklet yolları da dahil olmak üzere kesintisiz bir erişim sağlayacak. Bu, yıllarca endüstriyel faaliyetlerle kapalı kalan bir alanın, yeniden halkın günlük yaşamına ve dinlenme faaliyetlerine entegre edilmesi anlamına geliyor. Katalonya kıyılarının uzun süredir kıyı erozyonu (regresyon) sorunuyla mücadele ettiği düşünüldüğünde, bu yeni plajın oluşturulması daha da büyük bir önem taşıyor. Cubelles ile Segur de Calafell arasındaki kıyı şeridi, bu erozyondan etkilenen bölgelerden biriydi ve yeni plajın, bu geniş deniz dinamikleri içinde sürdürülebilir bir çözüm sunması bekleniyor.
Bölgesel ve Ulusal Bağlamda Bir Dönüşüm Modeli
Cubelles'teki bu proje, sadece yerel bir dönüşüm olmanın ötesinde, İspanya ve Avrupa genelindeki enerji geçişi ve çevresel rehabilitasyon çabaları için önemli bir model teşkil ediyor. İspanya, Avrupa Birliği'nin 2050 yılına kadar karbon nötr olma hedefine ulaşma taahhüdü kapsamında, kömürlü termik santrallerini aşamalı olarak kapatma stratejisini benimsemiştir. Foix Termik Santrali'nin dönüştürülmesi, bu stratejinin somut bir örneği olarak öne çıkıyor. Benzer şekilde, Türkiye'de de eskiyen termik santrallerin çevresel etkileri ve kapatılmaları yönündeki tartışmalar devam etmekte, bu tür projeler endüstriyel bölgelerin geleceği için ilham verici örnekler sunmaktadır.
Proje, Cubelles için önemli bir kazanım anlamına geliyor; zira Akdeniz kıyılarında birçok bölge kıyı alanlarını kaybederken, Cubelles tam tersine önemli bir sahil şeridini halkın kullanımına geri kazanıyor. Bu, bölgenin sürdürülebilir turizm potansiyelini artıracak ve yerel ekonomiye yeni bir soluk getirecektir. Ayrıca, sökümden elde edilen bazı malzemeler Barselona, Tarragona ve Salou gibi şehirlerdeki farklı projelerde yeniden kullanılacak olması, Endesa'nın döngüsel ekonomi yaklaşımının bölgesel bir etki yarattığını gösteriyor. Santralin mirasından kalan 900'den fazla parça, Endesa Vakfı'nın Tarihsel Fonu'na dahil edilerek korunurken, teknik ve bibliyografik materyaller Cubelles Belediyesi, eğitim kurumları ve Vilanova i la Geltrú'daki UPC gibi kurumlara devredildi. Zeytin ağaçları ve palmiyeler gibi bitki örnekleri de taşınarak koruma altına alındı.
2027 Hedefi ve Geleceğe Yönelik Taahhütler
Planlanan takvimlere uyulması halinde, deniz alanının rehabilitasyonu 2027 yılının ikinci yarısında tamamlanacak. Ancak çalışmalar bununla bitmeyecek; Endesa, yeni alanın orta vadede nasıl tepki verdiğini gözlemlemek amacıyla su kalitesini, tortuların davranışını ve yerel türlerin gelişimini düzenli olarak izlemeyi planlıyor. Bu uzun vadeli izleme, projenin çevresel başarısını garanti altına almayı ve ekosistemin sağlıklı bir şekilde gelişmesini sağlamayı hedefliyor.
Cubelles, bu projeyle Katalan kıyılarında alışılmadık bir yola girmiş olacak: Onlarca yıl boyunca bir termik santralin işgal ettiği bir arazi, yaklaşık bir kilometrelik yeni bir plaj, yeni doğal alanlar ve yaya ile bisikletliler için kesintisiz bağlantılarla belediyenin deniz cephesine yeniden entegre edilecek. Yaklaşık kırk yıl boyunca manzaranın türbinler, endüstriyel tesisler ve 175 metrelik bir baca ile tanımlandığı yerde, şimdi ana odak noktası yeniden Akdeniz'in berrak suları ve doğal güzellikleri olacak. Bu dönüşüm, insan eliyle şekillenen endüstriyel mirasın, doğa ile uyumlu, sürdürülebilir ve halka açık bir geleceğe nasıl evrilebileceğinin umut veren bir sembolüdür.
