Barselona (ACN) – Catalunya (Katalonya) Özerk Bölgesi Sağlık Bakanlığı (Departament de Salut), bu hafta itibarıyla, iş göremezlik sürelerini kısaltmayı ve hastaların teşhis süreçlerini hızlandırmayı başaran birinci basamak sağlık merkezlerine (CAP - Centros de Atención Primaria) yönelik teşvik pilot uygulamasını geri çekeceğini açıkladı. Bu karar, sendikalar ve parlamento grupları tarafından yoğun eleştirilere maruz kalmış, uygulamanın doktorların mesleki kararlarını olumsuz etkileyebileceği yönünde ciddi endişeler dile getirilmişti. Bakanlık, uygulamanın hekimlerin bağımsız karar alma süreçlerini etkileyeceği yönündeki kaygıları dikkate alarak geri adım attı.
El País gazetesinin duyurduğu ve ACN haber ajansının doğruladığı bilgilere göre, Bakan Olga Pané liderliğindeki Sağlık Bakanlığı, iş göremezlik sürelerine ilişkin göstergelerin artık CAP'lere fon tahsisinde veya doktorların değişken maaşlarının belirlenmesinde bir kriter olarak kullanılmayacağına karar verdi. Bakanlık başlangıçta, bu önlemin ciddi olmayan durumlarda teşhis için beş ay gibi uzun süreler boyunca iş göremezlik raporu alınmasının önüne geçmeyi amaçladığını savunmuştu. Ayrıca, geçici iş göremezlik raporlarının her zaman tıbbi kriterlere göre verileceği konusunda ısrar etmişti, ancak bu savunma kamuoyunu ve sağlık profesyonellerini ikna etmeye yetmedi.
Tartışmalı pilot uygulama, sağlık sistemindeki verimliliği artırma ve iş gücü piyasasında yaşanan aksaklıkları azaltma hedefiyle başlatılmıştı. Ancak, sendikalar ve siyasi partiler, bu teşvik sisteminin doktorlar üzerinde iş göremezlik raporu verme konusunda baskı oluşturabileceğini ve hastaların sağlık durumlarından ziyade ekonomik hedeflerin önceliklendirilmesine yol açabileceğini belirtmişlerdi. Bu durum, etik tartışmaların yanı sıra, sağlık hizmetlerinin kalitesi ve hasta hakları konusunda da soru işaretleri yaratmıştı.
Arka Plan ve Tartışmanın Kökenleri
İspanya'da ve özellikle Catalunya'da iş göremezlik raporları (bajas laborales) ve bunların yönetimi, hem sağlık sistemi hem de iş gücü piyasası açısından uzun süredir tartışılan bir konudur. Pandemi sonrası dönemde iş göremezlik oranlarında görülen artış, ekonomik etkileri nedeniyle hükümetlerin dikkatini çekmiştir. Resmi verilere göre, İspanya'da 2023 yılında geçici iş göremezlik nedeniyle kaybedilen iş günü sayısı önemli ölçüde artmış, bu durum Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYH) üzerinde milyarlarca Euro'luk bir maliyet yaratmıştır. Catalunya Sağlık Bakanlığı'nın başlattığı bu pilot uygulama da, bu genel trende yanıt verme amacı taşıyordu.
Ancak, uygulamanın detayları, sağlık profesyonellerinin özerkliğini ve hasta-doktor ilişkisinin temelini sarsacağı endişesini doğurdu. Sendikalar, doktorların performanslarının iş göremezlik sürelerinin kısalığına bağlanmasının, hastaların tam iyileşmeden işe dönmeye zorlanmasına veya gerekli raporların verilmemesine yol açabileceğini savundu. Örneğin, Katalonya'daki ana sendikalardan biri olan Metges de Catalunya (Katalonya Doktorları), bu tür teşviklerin tıbbi kararları ticarileştireceğini ve hekimlerin mesleki etik kurallarına aykırı olduğunu belirtmişti. Benzer şekilde, hemşire sendikaları da uygulamanın sağlık çalışanları üzerindeki baskıyı artıracağını vurgulamıştı.
Siyasi Tepkiler ve Geri Adımın Önemi
Pilot uygulamaya karşı çıkanlar arasında sadece sendikalar değil, parlamento grupları da yer aldı. Özellikle Catalunya en Comú (Katalonya Ortakları) partisi, bu önlemin geri çekilmemesi halinde bölge bütçesini onaylamayacakları tehdidinde bulunmuştu. Parlamenter Grup Başkanı Jéssica Albiach, kararın geri çekilmesini memnuniyetle karşılayarak, "Nihayet gerçeği inkar ettiklerini kabul ettiler. İş göremezlik raporları yalnızca tıbbi kriterlere yanıt vermelidir," ifadelerini kullandı. Bu açıklama, siyasi baskının ve kamuoyu tepkisinin hükümetin kararında ne kadar etkili olduğunu gösterdi.
Bu geri adım, sağlık politikalarının oluşturulmasında şeffaflık, etik değerler ve profesyonel özerkliğin ne kadar önemli olduğunu bir kez daha ortaya koymuştur. Hükümetler, sağlık sisteminde verimlilik arayışındayken, bu tür önlemlerin hastaların sağlığı ve doktorların mesleki bağımsızlığı üzerindeki potansiyel olumsuz etkilerini dikkatle değerlendirmelidir. Türkiye'de de benzer şekilde, sağlık sistemindeki performans bazlı ödeme modelleri ve iş göremezlik raporlarının denetimi zaman zaman tartışmalara yol açmaktadır. Bu bağlamda, Barselona'daki bu gelişme, sağlık politikalarının toplumun tüm paydaşlarıyla istişare içinde ve etik sınırlar içinde belirlenmesinin kritik bir örneğini teşkil etmektedir.
