Barselona'nın sembolik Montjuïc (Montjuïc Tepesi) bölgesinde, yerel bir dernek tarafından düzenlenen gönüllü atık toplama etkinliği, katılımcıları çevresel bir sorunun ötesinde, şehrin derin sosyal yaralarından biri olan evsizlik gerçeğiyle yüzleştirdi. Geçtiğimiz pazar günü "Cuidem Montjuïc" (Montjuïc'e Bakım Derneği) çatısı altında bir araya gelen gönüllüler, tepenin yeşil alanlarını temizlerken, karşılaştıkları atıkların çoğunun saygısızlık değil, yoksulluk ve evsizlikle bağlantılı olduğunu acı bir şekilde fark ettiler. Bu durum, Barselona gibi modern ve gelişmiş bir Avrupa şehrinde bile sosyal eşitsizliklerin ve yaşam mücadelesinin ne denli görünür olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi.
Gönüllülerin ilk karşılaştığı çöp yığınları, onlara sert bir gerçeklik darbesi vurdu. Toplanan atıklar arasında, yıpranmış yatak bazaları, kirli battaniyeler, parçalanmış çadırlar ve kişisel eşyalar gibi, bir zamanlar Montjuïc'te yaşamış evsizlere ait olduğu anlaşılan kalıntılar bulunuyordu. Yıllardır bu tür etkinliklere katılan gönüllülerden Eulàlia, "Maalesef, bulduğumuz atıkların çoğu Montjuïc'te yaşayan insanlar tarafından üretiliyor" açıklamasını yaparken, bir diğer gönüllü Stefano ise "İnsanların kıyafetlerini, battaniyelerini veya ayakkabılarını bulmak gerçekten çok üzücü" ifadeleriyle duygularını dile getirdi. Bu eşyalar, sadece atık değil, aynı zamanda zorlu yaşam koşullarının sessiz tanıkları olarak gönüllülerin vicdanında derin izler bıraktı.
Etkinlik sırasında gönüllüler, büyük bir hassasiyetle hareket etmek zorunda kaldı. Bir grup, üzerinde branda bulunan ve görünüşe göre hala kullanılan bir yatak bazasıyla karşılaştığında, dokunmamaya karar verdi. Ancak, çalılıkların arasında buldukları terk edilmiş bir yatağı ise toplama alanına taşıdılar. Bu ayrım, atık toplama eyleminin sadece çevresel bir temizlik olmadığını, aynı zamanda insan onuruna saygı duymayı gerektiren karmaşık bir sosyal sorumluluk olduğunu gösterdi. Gönüllülerin bu ince çizgiyi gözetme çabası, evsizlerin zaten zor olan yaşamlarına daha fazla müdahale etmeme arzusunun bir yansımasıydı.
Barselona'da Evsizlik Sorunu ve Sosyal Politikalar
Montjuïc'teki bu olay, Barselona'nın genelinde ve İspanya'da giderek büyüyen evsizlik sorununa dikkat çekiyor. İspanya Ulusal İstatistik Enstitüsü (INE) verilerine göre, 2022 yılında İspanya'da yaklaşık 28.500 evsiz birey tespit edildi ve bu sayı son on yılda önemli bir artış gösterdi. Barselona, Madrid ile birlikte bu sorunun en yoğun yaşandığı şehirlerden biri konumunda. Şehirdeki evsizlerin büyük bir kısmı, parklar, terk edilmiş binalar veya Montjuïc gibi doğal alanlarda barınmaya çalışıyor. Barselona Belediyesi (Ajuntament de Barcelona) ve çeşitli sivil toplum kuruluşları, evsizlere barınma, gıda ve sosyal destek sağlamak için çaba gösterse de, sorunun ekonomik eşitsizlikler, işsizlik, ruh sağlığı sorunları ve yetersiz konut politikaları gibi kök nedenleri, kalıcı çözümler üretmeyi zorlaştırıyor.
Bu tür gönüllü temizlik etkinlikleri, çevresel faydalarının yanı sıra, toplumsal farkındalığı artırma ve yerel toplulukları bir araya getirme potansiyeline sahip. "Cuidem Montjuïc" derneği, altı yıldır bu temizlikleri düzenleyerek hem Montjuïc'in doğal güzelliğini korumayı hem de Poble-Sec (Barselona'nın tarihi bir mahallesi) sakinleri arasında bir topluluk ruhu oluşturmayı hedefliyor. Sants-Montjuïc Çevre Sınıfı (Aula Ambiental de Sants-Montjuïc) gibi yerel kurumlar da bu tür girişimlere destek vererek, vatandaşları iklim değişikliğine karşı daha dirençli olmaya teşvik eden pratik fikirler sunuyor. Ancak, bu çabalar, evsizlik gibi yapısal sorunların çözümünde ancak bir başlangıç noktası olabilir ve daha kapsamlı sosyal politikaların uygulanması gerekmektedir.
Bir Saatte 140 Kilo Atık ve Gizli Sorunlar
Bu pazar günü düzenlenen etkinlikte, kırk gönüllü, Montjuïc Tepesi'nin farklı bölgelerine dağılarak sadece bir saat içinde tam 140 kilogram atık topladı. Toplanan çöpler, Jardins de Joan Prats'ta bulunan Sants-Montjuïc Çevre Sınıfı'na getirilerek geri dönüşüm için türlerine göre ayrıştırıldı ve tartıldı. Bu süreçte, atıkların arasında yine Montjuïc'in sosyal sorunlarına işaret eden bulgulara rastlandı. Özellikle, "gülme gazı" olarak da bilinen nitröz oksit tüpleri, bölgedeki madde bağımlılığı ve eğlence kültürüyle ilgili problemleri gözler önüne serdi. Bu tür bulgular, Montjuïc'in sadece bir doğal park alanı olmadığını, aynı zamanda Barselona'nın karmaşık sosyal dinamiklerinin bir aynası olduğunu gösteriyor.
Sonuç olarak, Montjuïc'teki gönüllü atık toplama etkinliği, çevresel bir temizlik hareketinden çok daha fazlasını ifade ediyor. Bu tür girişimler, bir yandan Barselona'nın doğal güzelliklerini koruma çabası sunarken, diğer yandan evsizlik ve madde bağımlılığı gibi derin sosyal sorunları görünür kılıyor. Gönüllülerin gösterdiği empati ve duyarlılık, toplumun bu sorunlara karşı daha bilinçli ve duyarlı olması gerektiğini vurguluyor. Türkiye'nin büyük şehirlerinde de benzer evsizlik ve çevre kirliliği sorunları yaşanırken, Barselona'daki bu deneyim, sivil toplumun ve yerel yönetimlerin işbirliğiyle hem çevresel sürdürülebilirliğin hem de sosyal adaletin nasıl sağlanabileceğine dair önemli dersler sunmaktadır. Ancak, kalıcı çözümler için, atıkların kaynağındaki yoksulluk ve sosyal dışlanma gibi temel sorunlara odaklanan bütüncül politikaların geliştirilmesi şarttır.
