Barselona'nın Nou Barris (Yeni Mahalleler) bölgesindeki Virrei Amat Meydanı, uzun ve tartışmalı bir sürecin ardından, orijinal adı olan Joan Salvat-Papasseit'i geri kazanmaya hazırlanıyor. Bu karar, 1941 yılında Franco rejimi tarafından dayatılan bir isim değişikliğini tersine çevirerek, Katalan şairin anısını iade etme ve demokratik hafızayı onarma amacı taşıyor. Vatandaş inisiyatifiyle başlayan ve siyasi arenada geniş destek bulan bu adım, İspanya'nın geçmişiyle yüzleşme ve demokratik değerleri yeniden tesis etme çabalarının somut bir örneği olarak öne çıkıyor.
Nou Barris bölge meclisi (plenari), "Restituïm" (İade Edelim) platformunun öncülüğünde sunulan halk inisiyatifini oylayarak onayladı. 1.200'den fazla imza toplayan ve çeşitli sivil toplum kuruluşlarının desteğini alan platform, meydanın adının değiştirilmesini talep ediyordu. Oylamada, aşırı sağcı PP (Halk Partisi) ve Vox partileri, 18. yüzyıl Peru Valisi (Virrei) Amat'ın figürünü savunarak karşı oy kullanırken; PSC (Katalonya Sosyalist Partisi), BComú (Barselona Ortak), ERC (Katalonya Cumhuriyetçi Solu) ve Junts (Katalonya için Birlik) partileri teklifi destekledi. Bu sonuç, Katalan kültürüne ve demokratik değerlere verilen önemi bir kez daha vurguladı.
Restituïm platformu üyeleri, bu kararı üç yıllık yoğun bir "pedagoji" ve farkındalık kampanyasının zaferi olarak nitelendiriyor. Platform sözcülerinden Jordi Sánchez, "Bu bir iadedir, Franco rejiminin bizden çaldığı şeyi geri almaktır" diyerek kararın önemini vurguladı. Kampanya süresince, "Salvat-Papasseit Yılı" kapsamında birçok kültürel etkinlik düzenlendi, imza toplandı ve halka meydanın orijinal adı ile şairin bölgeyle olan yakın bağı hakkında bilgi verildi. Ignasi Hosta, Salvat-Papasseit'in meydanın açılışından yedi yıl önce vefat ettiğini ve o dönemde Santa Eulàlia de Vilapicina (Vilapicina'nın Aziz Eulalia'sı) mahallesinin bir parçası olan Font d'en Fargues'te yaşadığını belirterek, şairin bölge için ne denli önemli bir figür olduğunu aktardı.
Süreç boyunca bazı engellerle de karşılaşıldı. Temmuz 2024'te Nou Barris bölge meclisi, Barceloneta (Küçük Barselona) bölgesinde zaten bir Passeig de Salvat-Papasseit (Salvat-Papasseit Gezinti Yolu) bulunması nedeniyle "isim mükerrerliği" gerekçesiyle teklifi reddetmişti. Ancak platformun ısrarlı çabaları ve kamuoyunun desteğiyle bu itiraz aşıldı ve konu Ekim 2024'te Barselona Belediye Meclisi'nde (Casa Gran) tekrar tartışmaya açıldı. Bu durum, vatandaş inisiyatiflerinin ve sivil toplum kuruluşlarının demokratik süreçlerdeki kararlılığının ve etkinliğinin altını çiziyor.
Demokratik Hafıza ve İsim Değişikliklerinin Arka Planı
İspanya'da Franco diktatörlüğünün (1939-1975) ardından, rejimin mirasıyla yüzleşme ve demokratik hafızayı onarma çabaları uzun yıllardır devam etmektedir. Franco dönemi, İspanyol İç Savaşı (1936-1939) sonrası muhalif figürleri ve Cumhuriyetçi değerleri kamusal alandan silmek için cadde ve meydan isimlerini sistematik olarak değiştirmişti. Bu bağlamda, Joan Salvat-Papasseit gibi Katalan kültürüne ve avangardizmine önemli katkılar sağlamış bir şairin adının, 18. yüzyıl Peru Valisi Manuel d'Amat i de Junyent ile değiştirilmesi, rejimin kültürel ve siyasi temizlik politikasının bir parçasıydı. Manuel d'Amat, İspanyol sömürgeciliğinin bir figürü olarak, Franco rejiminin "Büyük İspanya" idealine uygun görülmüştü.
İspanya'da 2007'de kabul edilen "Ley de Memoria Histórica" (Tarihi Hafıza Yasası) ve 2022'de yürürlüğe giren "Ley de Memoria Democrática" (Demokratik Hafıza Yasası), Franco rejimine ait sembollerin kamusal alanlardan kaldırılması, toplu mezarların açılması ve mağdurların onurlandırılması gibi adımları yasal zemine oturtmuştur. Barselona'daki bu isim değişikliği de, söz konusu yasaların ruhuna uygun olarak, kentsel dokuyu demokratik değerlerle yeniden uyumlu hale getirme çabasının bir parçasıdır. Türkiye'de de benzer şekilde, cumhuriyetin ilk yıllarında veya farklı siyasi dönemlerde cadde ve meydan isimlerinin değiştirilmesi, toplumsal hafızanın ve kimliğin yeniden inşasında önemli bir rol oynamıştır. Bu tür isim değişiklikleri, sadece bir tabela değişimi olmaktan öte, toplumların kendi geçmişleriyle hesaplaşma ve geleceğe yönelik değerlerini belirleme süreçlerinin bir yansımasıdır.
Değişim Süreci ve Beklentiler
PSC, BComú, ERC ve Junts partilerinin onayıyla, bölge yönetimi hemen idari süreci başlatacağını duyurdu. Bu süreç, Nomenclàtor Uzmanlık Komitesi'nin (Ponència de Nomenclàtor) onayını almayı ve ardından tabelaların fiziki olarak değiştirilmesini kapsıyor. Ancak bölge meclis üyesi Xavier Marcé, bu tür bir değişikliğin sadece tabelaları değiştirmekten ibaret olmadığını, önemli bir maliyet ve lojistik gerektirdiğini belirterek sabır çağrısında bulundu. Marcé, "Meydan, metro, otobüsler gibi önemli bir iletişim aksı üzerinde yer alıyor. Bu sadece tabelaların değil, yolun genel işaretlerinin de değiştirilmesi meselesi ve bu da çok önemli bir harcama anlamına geliyor" ifadelerini kullandı. Restituïm platformu ise, bu maliyet ve lojistik zorlukları kabul ederek, Joan Salvat-Papasseit ismini taşıyan yeni tabelaların yıl sonundan önce asılmasını umut ediyor.
Bu isim değişikliği, Barselona'nın ve genel olarak İspanya'nın, geçmişin gölgelerinden arınma ve demokratik değerleri kamusal alanda da görünür kılma yolundaki kararlılığını simgeliyor. Bir şairin adının iadesi, sadece kültürel bir jest olmanın ötesinde, toplumsal hafızanın korunması, vatandaş katılımının gücü ve demokratik kurumların işleyişi açısından derin anlamlar taşıyor. Bu olay, İspanya'nın demokratikleşme sürecinde atılan önemli adımlardan biri olarak tarihe geçecek ve benzer tartışmaların yaşandığı diğer ülkeler için de bir örnek teşkil edecektir.
