Barselona'da, yeni konut projelerinin %30'unun sosyal konut olarak ayrılmasını zorunlu kılan "vivienda de protección oficial (VPO)" (resmi korumalı konut) düzenlemesi, yerel siyasetin gündemini meşgul etmeye devam ediyor. Şehrin yönetimini elinde bulunduran Jaume Collboni liderliğindeki hükümet, bu kurala uyulduğunu ve ihlallerin denetlendiğini savunurken, muhalefet partileri uygulamanın yetersizliğini ve kuralın amacına ulaşamadığını iddia ediyor. Tartışma, Barselona Kent Konseyi'nin (Ajuntament de Barcelona) Ekoloji, Şehircilik, Mobilite ve Konut Komisyonu'nda alevlendi ve şehrin kronikleşen konut sorununa yönelik farklı yaklaşımları bir kez daha gözler önüne serdi.
Barselona Birinci Belediye Başkan Yardımcısı Laia Bonet, belediye yönetiminin %30 kuralına tam uyum sağladığını ve 600 metrekareden büyük yeni inşaat veya kapsamlı rehabilitasyon projelerinde bu zorunluluğu yerine getirmeyenlere karşı denetim ve yaptırım uygulandığını belirtti. Bonet, konuşmasında "Bu hükümet yürürlükteki yasaları uyguluyor ve uygulamaya devam edecek" ifadelerini kullanarak, BComú (Barcelona en Comú - Ortak Barselona) partisinin "denetleme, cezalandırma ve kuralı uygulama görevini ihmal ettiği" yönündeki suçlamalarına yanıt verdi. Ancak, muhalefet bu denetimlerin %30 kuralı ihlallerine yönelik olmadığını, genel ruhsatlandırma süreçleriyle ilgili olduğunu iddia ediyor.
Laia Bonet, belediye yönetiminin eylemsiz kalmadığını göstermek amacıyla 2022'den bu yana ruhsatsız inşaatlar için 2.500'den fazla işlem başlatıldığını ve ilgili ruhsatları almak için 830'dan fazla para cezası kesildiğini açıkladı. Bu rakamlar, belediyenin genel olarak inşaat faaliyetlerini denetlediğini gösterse de, %30 sosyal konut zorunluluğunun doğrudan ihlallerine yönelik spesifik yaptırımların eksikliği eleştirilerin odağında yer alıyor. Bonet ayrıca, kuralın yürürlüğe girmesinden bu yana sadece 34 adet VPO konutu üretilebilmiş olmasını gerekçe göstererek, bu düzenlemenin daha etkili hale getirilmesi için değiştirilmesi gerektiğini vurguladı. Belediye Başkanı Jaume Collboni, geçtiğimiz Temmuz ayında Junts (Junts per Catalunya - Katalonya İçin Birlikte) partisiyle bir anlaşmaya varılamaması üzerine, kuralın revizyonunu bir sonraki görev dönemine ertelemişti.
Barselona'da Konut Krizi ve %30 Kuralının Arka Planı
Barselona, İspanya'nın en canlı ve popüler şehirlerinden biri olmasının yanı sıra, uzun süredir devam eden bir konut kriziyle mücadele ediyor. Şehrin cazibesi, turizm potansiyeli ve uluslararası yatırımcıların ilgisi, konut fiyatlarını ve kiraları astronomik seviyelere çıkarmış durumda. Bu durum, özellikle düşük ve orta gelirli vatandaşlar için şehirde yaşamanın giderek imkansız hale gelmesine yol açtı. Bu sorunlara çözüm bulma amacıyla, eski Belediye Başkanı Ada Colau liderliğindeki BComú hükümeti tarafından 2018 yılında tartışmalı %30 kuralı yürürlüğe konuldu. Bu düzenleme, yeni konut geliştirme projelerinde veya 600 metrekareden büyük kapsamlı yenilemelerde, toplam konut alanının %30'unun VPO statüsünde sosyal konut olarak ayrılmasını zorunlu kılıyordu.
Kuralın temel amacı, Barselona'nın sosyal konut stokunu artırmak ve şehrin her kesiminden insanın uygun fiyatlı konutlara erişimini sağlamaktı. Ancak, yürürlüğe girdiği günden itibaren emlak sektörü ve bazı siyasi partiler tarafından yoğun eleştirilere maruz kaldı. Geliştiriciler, kuralın inşaat maliyetlerini artırdığını, projelerin finansal sürdürülebilirliğini zora soktuğunu ve bu nedenle yeni konut üretimini yavaşlattığını savundu. Bu durumun, arzı kısarak konut fiyatlarını daha da yukarı çektiği iddia edildi. İspanya genelinde de benzer konut sorunları yaşanırken, merkezi hükümet (PSOE ve Sumar koalisyonu) tarafından çıkarılan yeni Konut Yasası (Ley de Vivienda) da kira kontrolleri ve sosyal konut politikalarıyla ilgili benzer tartışmaları beraberinde getirmişti. Türkiye'de de özellikle büyük şehirlerdeki konut fiyat artışları ve TOKİ gibi sosyal konut projeleriyle benzer bir toplumsal ihtiyaç ve tartışma alanı bulunmaktadır.
Muhalefetten Sert Eleştiriler ve Gelecek Senaryoları
Komisyon toplantısında BComú meclis üyesi Lucía Martín, Jaume Collboni'nin Barselona Belediye Başkanı olmasından bu yana "%30 kuralını ihlal ederek spekülasyon yapanlara tek bir milyonluk para cezası bile kesilmediğini" iddia ederek, belediyenin hukuki hizmetlerinin tavsiyelerine rağmen eylemsiz kaldığını belirtti. Martín, "BComú olarak, PSC (Partit dels Socialistes de Catalunya - Katalonya Sosyalistleri Partisi) hükümetinin %30 kuralı ihlallerine karşı kurduğu cezasızlık rejimini sona erdirmek için mücadele etmeye devam edeceğiz ve bu ihmalkar davranışı sona erdirmek için gerekli mercilere başvuracağız" diyerek sert bir çıkış yaptı.
Diğer muhalefet partileri de farklı açılardan eleştirilerini dile getirdi. Junts partisinden Damià Calvet, kuralın değiştirilmesi gerektiğini savunarak, "bugünkü haliyle şehrin inşaat faaliyetlerinin önemli bir bölümünü felç ettiğini" ve konut fiyatlarının artmasına katkıda bulunduğunu belirtti. ERC (Esquerra Republicana de Catalunya - Katalonya Cumhuriyetçi Solu) sözcüsü Eva Baró ise, yedi yıldır hiç toplanmayan "takip komisyonunun bir an önce toplanmasını" talep etti. PP (Partido Popular - Halk Partisi) meclis üyesi Sonia Devesa, Bonet'e neden bu önlemi gözden geçirmeye cesaret edemediklerini sorarak, "Eski hükümet ortaklarının esiri olabilirler ya da bir politikanın işe yaramadığını kabul etmek zordur, ancak sırf ideolojik nedenlerle sürdürmek daha da kötüdür" yorumunda bulundu. Aşırı sağcı Vox partisinden Liberto Senderos ise, Sosyalist Parti'nin hem belediye hem de bölgesel ve ulusal düzeydeki konut politikalarını "tamamen başarısız" olarak nitelendirerek, %30 kuralının derhal yürürlükten kaldırılmasını istedi.
Barselona'daki %30 sosyal konut kuralı etrafındaki bu yoğun siyasi çekişme, şehrin gelecekteki konut politikalarının nasıl şekilleneceği konusunda belirsizlik yaratıyor. Kuralın, amacına ulaşmada yetersiz kaldığına dair geniş bir mutabakat olsa da, çözüm yolları konusunda partiler arasında derin bir ayrılık mevcut. Bir yanda daha sıkı denetim ve yaptırım talep edenler, diğer yanda ise kuralın emlak piyasasını olumsuz etkilediğini ve esnetilmesi veya tamamen kaldırılması gerektiğini savunanlar bulunuyor. Bu durum, Barselona'nın hem yerel halkı hem de yatırımcılar için cazibesini sürdürürken, sosyal adaleti ve sürdürülebilir kentsel gelişimi sağlama konusundaki zorluklarını gözler önüne sermektedir. Şehrin, konut krizine kalıcı bir çözüm bulabilmek için farklı paydaşların uzlaşısını gerektiren karmaşık bir denge arayışında olduğu açıkça görülmektedir.
