Barselona (Barcelona) Mahkemesi (Audiencia de Barcelona), 2021 yılında Catalunya (Katalonya) bölgesinde görevli İspanyol Ulusal Polisi (Policía Nacional) ve Sivil Muhafız (Guardia Civil) mensuplarının COVID-19 aşılamasında yaşanan gecikmeler nedeniyle yargılanan eski Katalonya Sağlık Bakanı Alba Vergés ve halefi Josep Maria Argimon ile diğer üst düzey yetkilileri beraat ettirdi. Mahkeme, sağlık departmanının kasıtlı bir ayrımcılık veya görevini kötüye kullanma (prevaricación) niyetiyle hareket etmediğine hükmederek, yaşanan gecikmelerin o dönemin karmaşık aşı stratejileri ve lojistik zorluklarından kaynaklandığını belirtti.
Dava, özellikle aşılamanın ilk dönemlerinde Ulusal Polis ve Sivil Muhafız mensuplarının aşılanma oranlarının, bölgesel Katalan polisi Mossos d'Esquadra'ya kıyasla dramatik derecede düşük kalması üzerine patlak vermişti. Savcılık, başlangıçta yetkililer hakkında görevi kötüye kullanma suçundan 12 yıla kadar kamu görevinden men cezası talep etmiş, ancak yargılamanın sonunda bu suçlamayı geri çekmişti. Buna karşın, Jucil ve Jupol gibi polis sendikaları ve dernekleri, Vergés ve Argimon dahil olmak üzere ilgili yetkililer için 15 yıla kadar kamu görevinden men taleplerini sürdürmüşlerdi.
Mahkemenin kararı, Salut (Katalan Sağlık Departmanı) yetkililerinin, aşılamada özellikle yaş kriteri ve Bölgelerarası Sağlık Konseyi (Consejo Interterritorial de Salud) tavsiyeleri doğrultusunda hareket ettiğini vurguluyor. Kararda, Mossos d'Esquadra ve yerel polis güçlerine kıyasla ulusal güvenlik güçlerine yönelik bir farklı muamelenin olabileceği kabul edilse de, bunun kasıtlı veya keyfi bir karara dayanmadığı belirtildi. Yargıçlar, aşı kampanyasının ilk aylarında yaşanan sürekli strateji değişiklikleri, AstraZeneca aşısının geçici olarak askıya alınması ve genel organizasyonel zorlukların gecikmelerde etkili olduğunu ifade ettiler.
Mart 2021 verilerine göre, Katalan bölgesel polisi Mossos d'Esquadra mensuplarının %70'inden fazlası aşılanmışken, Ulusal Polis ve Sivil Muhafızlar için bu oran sadece yaklaşık %3 seviyesindeydi. Bu eşitsizlik, ulusal güvenlik güçleri arasında büyük bir rahatsızlığa yol açmış ve yasal sürecin tetiklenmesinde ana etken olmuştu. Dava dosyasına giren iç yazışmalarda dahi, bazı yetkililerin ulusal güvenlik güçlerinin aşılamasını geçici olarak durdurma eğiliminde olduğu, diğerlerinin ise eşitsizliği önlemek adına devam etmesini savunduğu ortaya çıkmıştı. Ancak mahkeme, bu yazışmaların kasıtlı bir ayrımcılık niyetini kanıtlamadığına kanaat getirdi.
COVID-19 Pandemisi, Aşı Stratejileri ve İspanya'daki Özerk Yapıların Rolü
Bu davanın arka planında, 2020-2021 döneminde tüm dünyayı etkisi altına alan COVID-19 pandemisi ve aşı geliştirme ile dağıtım süreçlerindeki küresel zorluklar yatıyor. Aşılamanın başlangıç aşamalarında, ülkeler hem tedarik zinciri sorunları hem de aşıların etkinlik ve güvenlik profillerine dair sürekli güncellenen bilgilerle mücadele etmek zorunda kaldı. Özellikle AstraZeneca aşısının nadir görülen yan etkileri nedeniyle geçici olarak askıya alınması, birçok ülkenin aşı stratejilerini aniden değiştirmesine neden oldu. İspanya'da da bu durum, aşılamanın hızını ve önceliklendirme gruplarını doğrudan etkiledi.
İspanya'nın özerk yönetim yapısı da bu süreçte önemli bir rol oynadı. Sağlık hizmetlerinin büyük ölçüde özerk bölgelerin sorumluluğunda olması, merkezi hükümetin belirlediği genel çerçeveye rağmen her bölgenin kendi uygulama ve önceliklendirme yöntemlerini geliştirmesine olanak tanıdı. Catalunya (Katalonya) gibi özerk bölgeler, kendi sağlık departmanları aracılığıyla aşı kampanyalarını yürüttüler. Ancak, Ulusal Polis ve Sivil Muhafız gibi merkezi hükümete bağlı güvenlik güçlerinin aşılanması konusunda, bölgesel ve merkezi otoriteler arasında zaman zaman koordinasyon ve önceliklendirme farklılıkları yaşandı. Bu durum, Katalonya'nın bağımsızlık yanlısı siyasi duruşuyla da birleşince, ulusal güvenlik güçlerinin aşılamasındaki gecikme siyasi bir boyut kazanmış ve ayrımcılık iddialarını güçlendirmişti.
Davanın bir diğer önemli boyutu ise, aşılamanın ilk aşamalarında güvenlik güçleri gibi öncelikli meslek gruplarının belirlenmesi ve bu gruplar içindeki farklılıkların yönetilmesiydi. Toplumun kritik hizmetlerini yürüten bu grupların hızla aşılanması, hem onların sağlığı hem de kamu hizmetlerinin sürekliliği açısından hayati önem taşıyordu. Ancak, kaynak sınırlamaları, lojistik engeller ve değişen tıbbi tavsiyeler, bu gruplar arasında bile eşitsizliklerin ortaya çıkmasına neden olmuştur.
Hukuki Kararın Etkileri ve Geleceğe Yönelik Dersler
Barselona Mahkemesi'nin verdiği beraat kararı, Katalan yetkililerin kasıtlı bir suç işlediği iddiasını çürütse de, yaşanan olayın İspanya'daki özerk yönetimler ve merkezi hükümet arasındaki hassas ilişkilere ışık tuttuğu söylenebilir. Mahkeme, "prevaricación" gibi ciddi bir suçlamanın kanıtlanamadığını belirtirken, olayın karmaşık bir salgın yönetimi sürecinde ortaya çıkan organizasyonel aksaklıkların ve değişen koşulların bir sonucu olduğunu kabul etmiştir. Bu karar, benzer durumlarda yetkililerin iyi niyetle hareket ettiğini ancak yine de ciddi sorunlarla karşılaşabileceğini göstermektedir.
Bu dava, gelecekteki kriz yönetimlerinde hükümetler arası koordinasyonun ve şeffaflığın önemini bir kez daha ortaya koymuştur. Özellikle sağlık gibi kritik alanlarda, merkezi ve bölgesel otoritelerin ortak bir dil ve strateji geliştirmesi, potansiyel eşitsizliklerin önüne geçmek ve kamu güvenini korumak için hayati öneme sahiptir. Türkiye gibi benzer coğrafi ve idari yapılara sahip ülkeler için de bu tür davalar, merkezi ve yerel yönetimlerin kriz zamanlarında nasıl işbirliği yapması gerektiği konusunda önemli dersler sunmaktadır. Aşı kampanyaları gibi büyük ölçekli halk sağlığı girişimlerinde, tüm paydaşların eşit ve adil bir şekilde ele alınması, sadece hukuki değil, aynı zamanda etik ve toplumsal bir sorumluluktur.
