Catalunya (Katalonya) Yüksek Adalet Mahkemesi (TSJC), Barselona Belediyesi'nin (Ajuntament de Barcelona) İsrail ile kurumsal ilişkilerini askıya alma ve Filistin'de insan haklarını ihlal eden şirketlerle kamu sözleşmeleri imzalamama kararını iptal etti. Kasım 2023'te Gazze'deki savaş nedeniyle Barselona Belediye Meclisi tarafından alınan bu kararlar, İspanya'daki önde gelen İsrail yanlısı kuruluş ACOM'un başvurusu üzerine mahkeme tarafından ayrımcılık içerdiği gerekçesiyle geçersiz sayıldı. Bu karar, Barselona Belediyesi için hukuki ve siyasi açıdan önemli bir geri adım olarak değerlendiriliyor.
Mahkeme, Barselona Belediyesi'nin İsrail ile tüm kurumsal bağları koparma ve Filistin topraklarında insan hakları ihlallerine karışan şirketlerle yeni kamu sözleşmeleri yapmama yönündeki iki ana maddesini hukuka aykırı buldu. ACOM'un argümanlarına katılan TSJC, bu önlemlerin belirli bir devlete ve onunla iş yapan şirketlere karşı ayrımcı bir tutum sergilediğine hükmetti. Bu iptal kararı, daha önce 2024 yılında bir idari mahkemenin de benzer bir gerekçeyle belediye kararını iptal etmesinin ardından geldi ve hukuki sürecin bu yönde ilerlediğini teyit etti.
ACOM, mahkeme kararını "zafer" olarak nitelendirirken, Barselona Belediyesi için "ağır bir yenilgi" olduğunu vurguladı. Kuruluş, İspanya'da İsrail'in çıkarlarını savunan ve özellikle BDS (Boykot, Yatırımların Geri Çekilmesi ve Yaptırımlar) hareketine karşı hukuki mücadele yürüten önemli bir aktör olarak biliniyor. ACOM, belediye meclisinin aldığı kararın, İsrail devletini ve halkını hedef alan, uluslararası hukuka aykırı bir ayrımcılık olduğunu savunuyordu.
Barselona Belediyesi, eski solcu Belediye Başkanı Ada Colau döneminde başlayan ve mevcut Sosyalist Parti'den (PSOE) Belediye Başkanı Jaume Collboni döneminde de devam eden bir dizi kararla Filistin meselesinde aktif bir duruş sergilemişti. Özellikle Colau, 2023 yılının başlarında Tel Aviv ile 1998'den beri süregelen kardeş şehir ilişkisini askıya almıştı. Bu karar, İsrail'in Filistinlilere yönelik politikalarına bir tepki olarak alınmış ve uluslararası alanda geniş yankı uyandırmıştı. Ancak, bu tür belediye düzeyindeki dış politika hamlelerinin yasal sınırları ve uluslararası ilişkilerdeki yetki tartışmaları her zaman gündemde olmuştur.
Barselona'nın Filistin Politikası ve Hukuki Arka Plan
Barselona'nın İsrail ile ilişkileri kesme kararı, Katalan başkentinin Filistin meselesine yönelik uzun süredir devam eden hassasiyetinin bir yansımasıydı. Şehir, özellikle ilerici ve sol görüşlü siyasi çevrelerin etkisiyle Filistin halkının haklarını destekleyen çeşitli eylemlere ve açıklamalara ev sahipliği yapmıştır. Ancak bu tür belediye kararları, genellikle merkezi hükümetin dış politika yetkisiyle çeliştiği ve uluslararası ilişkilerde tek taraflı adımlar olarak görüldüğü için hukuki itirazlara maruz kalmaktadır.
İspanya genelinde de Filistin meselesi, özellikle sol partiler arasında güçlü bir destek bulmaktadır. Son dönemde İspanya hükümetinin (PSOE ve Sumar koalisyonu), İrlanda ve Norveç ile birlikte Filistin devletini resmen tanıma kararı alması, bu konudaki ulusal duruşu daha da belirginleştirmiştir. Bu ulusal düzeydeki kararın aksine, Barselona Belediyesi'nin aldığı ve şimdi iptal edilen karar, yerel yönetimlerin uluslararası arenadaki yetki ve sorumluluklarının sınırlarını sorgulayan bir örnek teşkil etmiştir. Mahkeme, belediye meclisinin bir dış politika kararı alırken yetkisini aştığını ve ayrımcılık yasağını ihlal ettiğini kabul etmiştir.
Bu tür kararlar, genellikle "BDS hareketi" olarak bilinen Boykot, Yatırımların Geri Çekilmesi ve Yaptırımlar hareketinin yerel düzeydeki yansımaları olarak görülmektedir. BDS hareketi, İsrail'in Filistinlilere yönelik politikalarına karşı barışçıl bir baskı aracı olarak ortaya çıkmış olsa da, birçok ülkede ve mahkemede ayrımcılık veya antisemitizm iddialarıyla karşılaşmıştır. İspanya'daki yargı organları da, bu tür kararların belirli bir devleti veya etnik grubu hedef alarak ayrımcılık oluşturabileceği yönünde emsaller oluşturmaktadır.
Kararın Siyasi ve Diplomatik Yankıları
Catalunya Yüksek Adalet Mahkemesi'nin bu kararı, Barselona Belediyesi'nin Filistin politikasında önemli bir dönüm noktasıdır ve hem yerel hem de uluslararası düzeyde çeşitli yankılar uyandıracaktır. Karar, belediyelerin dış politika konularında ne kadar ileri gidebileceğine dair hukuki bir emsal teşkil etmektedir. Bu durum, diğer İspanyol şehirlerinde veya Avrupa'daki benzer yerel yönetimlerde Filistin yanlısı kararlar almayı düşünen belediyeler için caydırıcı bir etki yaratabilir.
Diplomatik açıdan, bu karar İsrail ile İspanya arasındaki ilişkilerde son dönemde yaşanan gerilimi bir nebze olsun hafifletebilir. İspanya'nın Filistin devletini tanıma kararı, İsrail ile Madrid arasındaki diplomatik ilişkileri zaten zorlamıştı. Barselona'nın bu kararının iptali, İsrail tarafında olumlu karşılanırken, Filistin yanlısı gruplar ve aktivistler arasında hayal kırıklığına neden olacaktır. Türkiye'nin de güçlü bir şekilde Filistin davasını desteklediği ve İspanya'nın Filistin'i tanıma kararını memnuniyetle karşıladığı düşünüldüğünde, bu tür yerel düzeydeki kararların iptali, küresel Filistin dayanışması bağlamında farklı yorumlara yol açabilir.
Sonuç olarak, TSJC'nin kararı, Barselona'nın İsrail ile ilişkilerini normalleştirme yolunda bir adım olarak görülebilir. Ancak, Filistin meselesine yönelik toplumsal duyarlılık ve siyasi tartışmaların İspanya'da ve genel olarak Avrupa'da devam edeceği açıktır. Bu tür hukuki kararlar, yerel yönetimlerin uluslararası alandaki rolünü ve yetki sınırlarını sürekli olarak yeniden tanımlamaktadır.
