Barselona (Barcelona) ve çevresindeki düşük gelirli hanelerin, yaz aylarında giderek artan sıcaklıklara karşı savunmasızlığı, kentsel eşitsizliğin çarpıcı bir göstergesi olarak ortaya çıktı. Institut de Recerca Urbana de Barcelona (IDRA) tarafından yapılan yeni bir araştırma, Barselona ilindeki düşük gelirli hanelerin yalnızca %38,9'unun klima sistemine sahip olduğunu, yüksek gelirli hanelerde ise bu oranın %71,2'ye çıktığını gözler önüne serdi. Bu durum, iklim değişikliğinin getirdiği zorlukların, mevcut sosyoekonomik farklılıklar tarafından nasıl daha da derinleştirildiğini açıkça ortaya koyuyor.
Araştırma, konut koşullarına bağlı olarak ısıya bağlı ölüm riskini analiz ederek, sıcaklıkların neden olduğu acı ve ölümlerin, iklimin kendisinden ziyade var olan eşitsizliklerin bir sonucu olduğunu vurguluyor. Uzmanlar, yaz aylarındaki termal konforun, kış aylarındaki soğuktan korunma ile aynı öneme sahip olması gerektiğini belirtiyor. Bu bağlamda, adil bir enerji geçişinin zaman içinde düzenli ve yeniden dağıtımcı kriterlerle finanse edilmesi, özellikle de bir il iklim fonu aracılığıyla desteklenmesi gerektiği öneriliyor. Bu yöndeki adımların yasal zemini ise İspanya'da yürürlüğe giren 7/2026 sayılı Kraliyet Kararnamesi ile güçlendirildi; bu kararname, enerji geçişini yerel yönetimlerin kendi yetki alanına dahil ediyor.
Barselona'daki bu durum, küresel ısınmanın ve şehirleşmenin getirdiği "kent ısı adası" etkisinin, özellikle yoksul mahallelerde yaşayanlar üzerindeki yıkıcı etkilerini gözler önüne seriyor. Düşük gelirli bölgelerdeki konutlar genellikle daha kötü yalıtılmış, daha az yeşil alana sahip ve dolayısıyla yüksek sıcaklıklara karşı daha savunmasızdır. Bu, sadece konfor meselesi değil, aynı zamanda ciddi bir halk sağlığı sorunudur; zira aşırı sıcaklar, özellikle yaşlılar, çocuklar ve kronik hastalığı olanlar için ölümcül riskler taşımaktadır.
İspanya ve Akdeniz'de Artan Isı Dalgaları
İspanya, Akdeniz iklim kuşağında yer alması nedeniyle son yıllarda artan sıklıkta ve yoğunlukta ısı dalgalarına maruz kalmaktadır. Küresel iklim değişikliği, bu sıcak hava dalgalarının hem süresini hem de şiddetini artırarak, özellikle büyük şehirlerde yaşayanlar için yaşam kalitesini ve sağlığı tehdit etmektedir. Barselona gibi yoğun nüfuslu kentlerde, beton ve asfalt gibi yüzeylerin ısıyı emmesi ve geri yansıtmasıyla oluşan "kent ısı adası" etkisi, kırsal bölgelere göre sıcaklıkları birkaç derece daha artırabilmektedir. Bu durum, özellikle düşük gelirli ve yetersiz konut koşullarına sahip bölgelerde yaşayanlar için ciddi bir risk faktörü oluşturmaktadır.
Bu araştırma, Barselona il genelinde klimalı konutların ortalama oranının %57,2 olduğunu ortaya koyuyor. Ancak, gelir grupları arasındaki 30 puanı aşkın bu fark, 50.000'den fazla nüfusa sahip 16 belediyenin tamamında istisnasız bir şekilde tekrarlanıyor. Büyükşehirdeki her üç haneden yaklaşık ikisinde bir klima cihazı bulunsa da, bu cihazlar arasında en verimli ve yenilenebilir enerji modelleriyle uyumlu olan aerotermal sistemleri kullananların oranı sadece %2,2'de kalıyor. Bu durum, enerji verimliliği ve sürdürülebilirlik açısından da önemli bir boşluğa işaret ediyor.
Adil Enerji Geçişi ve Toplumsal Etkileri
IDRA'nın önerdiği "adil enerji geçişi" kavramı, iklim değişikliğiyle mücadele ederken toplumsal eşitsizlikleri de göz önünde bulundurmayı hedeflemektedir. Bu, sadece yenilenebilir enerjiye geçişi değil, aynı zamanda düşük gelirli hanelerin enerji verimliliği yüksek soğutma sistemlerine erişimini kolaylaştıracak sübvansiyonlar, finansal destekler ve kamu politikaları oluşturmayı da içermektedir. Provinciaal iklim fonu gibi mekanizmalar, bu tür yatırımları finanse ederek, iklim değişikliğinin olumsuz etkilerini en çok hisseden kesimlere doğrudan destek sağlamayı amaçlamaktadır.
Türkiye de benzer iklimsel ve sosyoekonomik zorluklarla karşı karşıyadır. Büyükşehirlerdeki kent ısı adası etkisi, özellikle yaz aylarında hissedilen aşırı sıcaklar ve gelir eşitsizliğinin konut koşullarına yansıması, Türk şehirlerinde de önemli bir gündem maddesidir. Barselona örneği, Türkiye gibi ülkeler için de, iklim değişikliğiyle mücadele stratejilerini belirlerken sosyal adaleti ve eşitsizlikleri göz önünde bulundurmanın ne kadar kritik olduğunu göstermektedir. Şehirlerin dirençliliğini artırmak ve tüm vatandaşlar için temel yaşam koşullarını sağlamak, sadece çevresel değil, aynı zamanda toplumsal bir zorunluluktur.
