İspanya'nın gözde şehirlerinden Barselona (Barcelona), dünya çapında turistik cazibesi ve kültürel zenginlikleriyle tanınsa da, kent merkezinin ve çevresinin gölgelerinde büyüyen ciddi bir toplumsal sorunla mücadele ediyor: evsizlik ve "yeni barraquisme" olarak adlandırılan gecekondulaşma. Bu olgu, sadece barınma ihtiyacını karşılayamayan bireylerin sayısının artmasıyla kalmayıp, aynı zamanda toplumun en kırılgan kesimlerinin maruz kaldığı derin eşitsizlikleri ve sosyal dışlanmayı da gözler önüne seriyor. Barselona Belediyesi (Ajuntament de Barcelona) ve çeşitli sivil toplum kuruluşlarının (STK) yoğun çabalarına rağmen, bu karmaşık sorun henüz tam anlamıyla ortadan kaldırılamamış, aksine son yıllarda ekonomik krizler ve konut piyasasındaki spekülasyonlar nedeniyle daha da derinleşmiştir.
Barselona'da evsizlik, yalnızca sokakta yaşayan bireylerden ibaret değildir; aynı zamanda geçici barınaklarda, terk edilmiş binalarda veya derme çatma yapılarda yaşam mücadelesi veren binlerce kişiyi kapsar. Kentteki sivil toplum kuruluşlarının verilerine göre, Barselona'da sokaklarda yaşayan evsizlerin sayısı bini aşarken, barınma krizi yaşayan toplam kişi sayısının üç binden fazla olduğu tahmin edilmektedir. Bu durum, özellikle şehir dışındaki sanayi bölgeleri, nehir kenarları (Besòs ve Llobregat gibi) ve terk edilmiş arazilerde kurulan "barraques" (gecekondular) olarak bilinen derme çatma yerleşimlerin artmasına neden olmuştur. Bu yerleşimler, genellikle yeterli hijyen, güvenlik ve temel yaşam koşullarından yoksun olup, içinde yaşayanlar için ciddi sağlık ve güvenlik riskleri taşımaktadır.
"Yeni Barraquisme"nin Kökenleri ve Toplumsal Dinamikler
"Barraquisme" terimi, İspanya tarihinde, özellikle Franco dönemi sonrası 1960'lar ve 70'lerde kırsal bölgelerden büyük şehirlere yaşanan yoğun göç dalgasıyla birlikte ortaya çıkan yasadışı ve derme çatma yerleşimleri tanımlamak için kullanılmıştır. O dönemde, Barselona gibi şehirlerin çevresinde binlerce gecekondudan oluşan mahalleler kurulmuş, ancak bu sorun zamanla kentsel dönüşüm ve sosyal konut politikalarıyla büyük ölçüde çözülmüştü. Ancak günümüzdeki "yeni barraquisme", geçmişten farklı dinamiklere sahiptir. Bu yeni dalga, daha çok ekonomik krizlerin, işsizliğin, konut fiyatlarındaki fahiş artışın ve sosyal destek mekanizmalarının yetersiz kalmasının bir sonucudur. Pandemi sonrası dönemde artan enflasyon ve yaşam maliyetleri, birçok ailenin ve bireyin barınma güvencesini yitirmesine yol açmıştır.
Barselona'nın konut piyasası, özellikle son on yılda yaşanan hızlı turizm gelişimi ve kısa dönemli kiralama platformlarının (AirBnB gibi) etkisiyle büyük bir dönüşüm geçirmiştir. Şehirdeki kira fiyatları astronomik seviyelere ulaşmış, ortalama bir Barselonalı için uygun fiyatlı konut bulmak neredeyse imkansız hale gelmiştir. Bu durum, dar gelirli aileleri, gençleri ve özellikle göçmenleri evsizlik riskiyle karşı karşıya bırakmaktadır. Evsiz kalan bireylerin demografik profili de oldukça çeşitlidir; aralarında genç işsizler, yaşlılar, mental sağlık sorunları yaşayanlar, bağımlılıkla mücadele edenler, kadınlar ve hatta çocuklu aileler bulunmaktadır. Bu gruplar, sadece barınma değil, aynı zamanda sağlık, eğitim ve sosyal entegrasyon gibi temel haklardan da mahrum kalmaktadır.
Mücadele Çabaları ve Geleceğe Yönelik Bakış
Barselona Belediyesi, evsizlikle mücadele etmek amacıyla çeşitli programlar yürütmektedir. Bunlar arasında "sıcak yuva" projeleri, geçici barınaklar, sokak ekipleri aracılığıyla yardım ulaştırma ve sosyal konut projeleri yer almaktadır. Ancak bu çabalar, sorunun büyüklüğü karşısında genellikle yetersiz kalmaktadır. Arrels Fundació ve Càritas gibi sivil toplum kuruluşları, evsizlere gıda, giysi, sağlık hizmetleri ve psikolojik destek sağlayarak önemli bir boşluğu doldurmaktadır. Bu kuruluşlar, evsizliğin sadece bir barınma sorunu olmadığını, aynı zamanda yoksulluk, dışlanma, yalnızlık ve sağlık sorunlarıyla iç içe geçmiş çok boyutlu bir kriz olduğunu vurgulamaktadır.
Bu sorun, yalnızca İspanya'ya özgü olmayıp, Türkiye'nin büyük şehirlerinde de benzer dinamiklerle kendini göstermektedir. İstanbul, Ankara, İzmir gibi metropollerde de artan konut fiyatları, kentsel dönüşümün yarattığı mağduriyetler ve göçmen nüfusun barınma sorunları, evsizlik ve derme çatma yerleşimlerin ortaya çıkmasına zemin hazırlamaktadır. Her iki ülkedeki uzmanlar, evsizlikle mücadelede sadece semptomları değil, sorunun temel nedenlerini hedef alan entegre ve uzun vadeli politikaların gerekliliğini savunmaktadır. Sosyal konut stokunun artırılması, kira kontrolleri, işsizlikle mücadele, mental sağlık hizmetlerine erişimin kolaylaştırılması ve toplumsal farkındalığın artırılması, bu derin toplumsal yaranın iyileştirilmesi için atılması gereken adımların başında gelmektedir. Barselona'nın bu sorunu aşma mücadelesi, tüm büyük kentler için önemli dersler ve örnekler sunmaktadır.
