Barselona'nın canlı Gràcia bölgesinde, Carrer de l'Encarnació üzerinde yer alan Jardí del Silenci (Sessizlik Bahçesi) adlı öz yönetimli yeşil alanın reform projesi, ilgili taraflar arasında çıkan uzlaşmazlıklar nedeniyle çıkmaza girdi. Bahçenin mevcut yöneticisi olan Salvem el Jardí 2014 derneği ile hemen karşıda bulunan Escola Teixidores okulunun AFA'sı (Aileler Birliği) arasındaki anlaşmazlık, 500.000 Euro'luk bütçeye sahip projenin akıbetini belirsizliğe sürükledi. Bu durum, Barselona'nın katılımcı bütçeleme süreçlerinin ve kentsel alan yönetiminin karmaşıklığını bir kez daha gözler önüne seriyor.
Projenin fitilini ateşleyen, 2024 yılında AFA'nın Decidim Barcelona platformu üzerinden reform teklifini halk oylamasına sunması oldu. "Çocukların ve vatandaşların keyfi için Jardí del Silenci'nin iyileştirilmesi ve yenilenmesi" başlıklı bu teklif, 1.173 oyla ikinci sırada yer alarak 500.000 Euro'luk bir bütçe tahsis edilmesini sağladı. AFA'nın temel amacı, bahçenin giriş alanını genişleterek burayı çocuklar ve aileler için daha çok yönlü bir kullanıma açmak ve genel iyileştirmeler yapmaktı. Ancak, bu iyi niyetli başlangıç, bahçenin mevcut kimliği ve geleceği konusundaki farklı vizyonlar nedeniyle hızla bir anlaşmazlığa dönüştü.
Salvem el Jardí 2014 derneği, projenin katılımcı bütçeleme sürecine sunulmasından haberdar edilmediklerini iddia ediyor. AFA ve Ajuntament (Belediye) ile yapılan çeşitli toplantıların ardından, dernek, bölge tarafından sunulan ön projeye şiddetle karşı çıkıyor. Bu ön proje, beş masa ve bank ile çeşitli çocuk oyun alanlarının kurulmasını öngörüyor. Dernek üyeleri, bu değişikliklerin mevcut bahçeyi bir piknik alanı ve çocuk parkına dönüştüreceği endişesini taşıyor ve kaktüs alanı gibi bazı unsurların taşınması veya kaldırılması gerekeceğinden yakınıyor.
Salvem el Jardí 2014 Derneği Başkanı Marta Montcada, "Projenin mevcut bahçe konseptine saygı duymadığına ve bahçenin dengesini ve biyoçeşitliliğini etkileyebileceğine inandığımız için direndik" şeklinde açıklama yaptı. Montcada, duvarların iyileştirilmesi, zeminin düzleştirilmesi, içme suyu çeşmesi kurulması ve aletler için kapalı bir alan oluşturulması gibi diğer planları ise desteklediklerini belirtti. Bu açıklama, iki taraf arasındaki temel anlaşmazlığın, alanın işlevsel dönüşümü ve ekolojik hassasiyet arasındaki denge arayışından kaynaklandığını gösteriyor.
Tartışmalı Projenin Gelişimi ve Uzlaşma Çabaları
Mart ayında sunulan ön proje, aslında başlangıçtaki daha iddialı bir teklifin değiştirilmiş bir versiyonuydu. İlk teklif, tırmanma duvarı, masa tenisi masaları ve bir tuvalet gibi unsurları içeriyordu ancak çeşitli itirazlar üzerine hızla reddedildi. İkinci teklif ise bu unsurları çıkararak yeni bir kum havuzu, beş masalı ve çatılı bir dinlenme alanı, sıfır-altı yaş arası çocuklar için oyun alanı ve bir eğitim bahçesi ekledi. Ancak, Salvem el Jardí'nin bu revize edilmiş plana da karşı çıkmasıyla, Balca Arquitectes stüdyosu, "taraflar arasında yeni bir diyalog ve uzlaşma alanı yaratmak amacıyla" ön projenin bazı yönlerini tekrar değiştirmek zorunda kaldı. Gràcia Bölge Meclis Üyesi Laia Bonet, projenin ancak ortak bir anlaşmayla hayata geçebileceğini vurgulayarak uzlaşmanın önemini belirtti.
Bu süreç, Barselona'nın kentsel gelişim projelerinde sıkça karşılaşılan bir durumu yansıtıyor: yerel toplulukların ve sivil toplum kuruluşlarının, kentsel dönüşüm kararlarında aktif rol alma isteği ve bazen bu isteklerin farklı çıkarlar arasında çatışması. Jardí del Silenci örneği, özellikle tarihi ve kültürel öneme sahip alanların yeniden düzenlenmesinde, katılımcı süreçlerin ne kadar hassas yönetilmesi gerektiğini ortaya koyuyor. Türkiye'de de benzer şekilde, şehir parkları veya mahalle bahçeleri gibi ortak kullanım alanlarının dönüşüm projelerinde, yerel halkın ve sivil toplum örgütlerinin görüşleri genellikle projenin başarısı için kritik öneme sahiptir.
AFA'nın Uzlaşma İradesi ve Çıkmazın Derinleşmesi
Escola Teixidores AFA'sı, projeyi Decidim Barcelona'ya sunarken Salvem el Jardí 2014 derneğine haber vermediği için başlangıçta bazı çekincelere neden oldu ve bu durum için özür diledi. AFA, Nisan 2025'e kadar her iki kuruluşun da katılımıyla projenin çeşitli yönlerini netleştirmek için toplantılar yapıldığını ve halk oylamasına sunulan nihai metin üzerinde anlaşıldığını iddia ediyor. Ancak, daha sonra diyalog kesildi ve AFA şimdi Salvem el Jardí'yi uzlaşmaya yanaşmamakla ve kendi tekliflerine karşı kampanya yürütmekle suçluyor. Bölge yönetimi, ortak bir anlaşma olmadan projenin hayata geçmeyeceğini açıkça belirtti.
Gràcia Bölge Meclis Üyesi Laia Bonet, son halka açık oturumda, "İki tarafın bir anlaşmaya varması için çabalamaya devam edeceğiz" diyerek, uzlaşma arayışlarının sürdüğünü ifade etti. Bu durum, Barselona'nın katılımcı demokrasi modelinin zorluklarını da gözler önüne seriyor. Decidim Barcelona gibi platformlar aracılığıyla halkın doğrudan karar alma süreçlerine katılımı teşvik edilse de, farklı paydaşların beklentileri ve öncelikleri arasındaki derin farklılıklar, bazen projelerin ilerlemesini engelliyor. Jardí del Silenci'nin akıbeti, yerel yönetimlerin bu tür çatışmaları nasıl çözeceği ve topluluk katılımını nasıl daha etkin ve uzlaşmacı bir şekilde yöneteceği konusunda önemli bir örnek teşkil ediyor.
