Barselona ve çevresindeki belediyelerde, evsiz bireylerin kamu alanlarını kullanmasını engelleyen "düşmanca mimari" unsurlarının sayısı endişe verici boyutlara ulaştı. Arrels Fundació'nun dördüncü kez düzenlediği işbirlikçi haritalama çalışması, kent genelinde 1.536'dan fazla bu tür unsuru tespit etti. Vakfın vatandaş katılımıyla gerçekleştirdiği bu önemli girişim, evsizlerin yaşam alanlarının daraltılmasına yönelik kasıtlı müdahaleleri gözler önüne seriyor.
Bu yılki haritalama çalışmasına 685 kişi katıldı ve önceki yıllarda tespit edilenlere ek olarak 290 yeni "düşmanca mimari" unsuru belirlendi. Bu unsurlar arasında, bankların ortasına yerleştirilen metal çubuklar, sivri uçlu çıkıntılar, oturmayı engelleyen eğimli yüzeyler ve kamusal alanlarda uzanmayı imkansız kılan diğer yapılar bulunuyor. Çalışma, Barselona'nın Eixample, Sarrià-Sant Gervasi, Gràcia, Sants-Montjuïc, Sant Martí, Sant Andreu, Horta-Guinardó, Ciutat Vella ve Les Corts gibi birçok farklı bölgesinde ve ayrıca Badalona, Sabadell ve L'Hospitalet de Llobregat gibi çevre belediyelerde gerçekleştirildi. Bu geniş kapsamlı tespit, sorunun yalnızca Barselona ile sınırlı kalmayıp, Katalonya genelinde yaygınlaştığını gösteriyor.
"Evsizler İçin Sapıkça Bir Mesaj"
Arrels Fundació direktörü Beatriz Rodríguez, betevé'nin bàsics programına verdiği röportajda, şehir tasarımının evsiz bireylere yönelik "sapıkça bir mesaj" taşıdığını vurguladı. Rodríguez, "İncivisme (kabalıklık), ne yazık ki bu insanlar için tek kullanabilecekleri alan olan kamu alanlarının kullanımıyla ilişkilendiriliyor. Bunlar sapıkça mesajlardır" ifadelerini kullandı. Bu tür mimari uygulamaların, evsizleri toplumun dışına iten ve onların varlığını görünmez kılmaya çalışan bir zihniyetin ürünü olduğunu belirtti.
Rodríguez, bu mimarinin en acil sonucunun yerinden edilme olduğunu ve bunun da başka olumsuz etkileri beraberinde getirdiğini ifade etti. "Bu kişi, kendini güvende hissedeceği bir yer bulmak zorunda kalacak ve belirli bir alandaki az sayıdaki bağlantısını veya demirlemesini koparacaktır" dedi. Vakıf çalışanları açısından ise bu durum, evsizlerle iletişim kurmayı ve onlara destek sağlamayı zorlaştırıyor. "Bize eşlik edenler için bu, bir süre o kişinin nerede olduğunu bilmeyeceğimiz anlamına geliyor" diye ekledi. Rodríguez, bu durumun en büyük sorunlarından birinin öz algı düzeyinde yaşandığını belirtti: "Bir kişi, uyuduğu yere bir engel konulduğunu gördüğünde, mesaj çok acımasızdır." Bu tür uygulamalar, evsizlerin zaten kırılgan olan benlik saygılarını daha da zedeleyerek, toplumdan dışlanmışlık hislerini pekiştiriyor.
Düşmanca Mimari: Arka Plan ve Küresel Bağlam
Düşmanca mimari veya "savunmacı mimari" olarak da bilinen bu tasarım yaklaşımı, belirli davranışları caydırmak veya belirli grupları kamusal alanlardan uzaklaştırmak amacıyla binaların ve kentsel alanların tasarlanması anlamına gelir. Bu konsept, özellikle 1980'lerden itibaren Batı şehirlerinde yaygınlaşmaya başlamıştır. Amacı, suç oranlarını azaltmak, vandalizmi önlemek veya evsizlerin belirli bölgelerde barınmasını engellemek gibi görünse de, eleştirmenler bunun genellikle sosyal dışlanmayı artırdığını ve şehirleri daha az kapsayıcı hale getirdiğini savunur. Barselona örneği, bu küresel trendin yerel bir yansımasıdır ve şehrin "akıllı şehir" ve sosyal kapsayıcılık hedefleriyle çelişen bir durum yaratmaktadır.
Türkiye'de de benzer uygulamalara rastlanabilmektedir, özellikle büyük şehirlerde bankların veya alt geçitlerin evsizlerin kullanımı için uygun olmayan hale getirilmesi örnekleri mevcuttur. Ancak, İspanya'daki Arrels Fundació gibi örgütlerin bu konudaki farkındalık çalışmaları ve haritalama projeleri, sorunun boyutunu daha net ortaya koymaktadır. Bu tür sivil toplum kuruluşları, kamuoyunu bilinçlendirme ve yerel yönetimler üzerinde baskı kurarak daha insancıl şehir planlaması talep etme konusunda kritik bir rol oynamaktadır. Barselona Belediyesi (Ajuntament de Barcelona), bu tür uygulamaları kaldırma veya dönüştürme konusunda daha aktif bir rol üstlenmelidir. Zira, bir şehrin medeniyet düzeyi, en savunmasız sakinlerine nasıl davrandığıyla ölçülür.
Etki Analizi ve Çözüm Önerileri
Düşmanca mimarinin evsizler üzerindeki etkileri çok yönlüdür. Fiziksel olarak, uyuyacak, dinlenecek veya yağmurdan korunacak güvenli bir yer bulmalarını zorlaştırır. Bu durum, sağlık sorunlarının artmasına, kişisel eşyaların kaybına ve sürekli yer değiştirme nedeniyle kronik strese yol açar. Psikolojik olarak ise, bireylerin değersizlik, dışlanmışlık ve umutsuzluk hislerini pekiştirir. Toplumdan gelen bu tür açık mesajlar, evsizlerin sosyal hizmetlere ulaşmasını veya rehabilitasyon programlarına dahil olmasını daha da güçleştirir.
Bu soruna karşı mücadelede, Arrels Fundació gibi sivil toplum kuruluşlarının çalışmaları büyük önem taşımaktadır. Onların haritalama ve farkındalık kampanyaları, kamuoyunun dikkatini çekmekte ve yerel yönetimleri harekete geçmeye teşvik etmektedir. Çözüm önerileri arasında, düşmanca mimari unsurlarının kaldırılması, kamu alanlarının herkesin erişimine açık ve kapsayıcı bir şekilde yeniden tasarlanması, evsizlere yönelik yeterli barınma ve destek hizmetlerinin sağlanması yer almaktadır. Ayrıca, şehir planlaması süreçlerine evsiz bireylerin ve onları temsil eden kuruluşların dahil edilmesi, daha adil ve insancıl kentsel çözümler üretmek için elzemdir. Barselona'nın, Avrupa'nın önde gelen şehirlerinden biri olarak, bu konuda öncü bir rol üstlenmesi ve evsizlik sorununa kalıcı ve onurlu çözümler sunması beklenmektedir.
