Barselona merkezli saygın ekonomi düşünce kuruluşu Cercle d’Economia, Avrupa Birliği’nin (AB) stratejik özerkliğini pekiştirmek ve Amerika Birleşik Devletleri ile Çin karşısında küresel rekabet gücünü korumak adına tek pazarın tamamlanmasını “büyük öncelik” olarak belirledi. Kurum, XLI. Cercle Toplantısı vesilesiyle yayımladığı bir görüş notunda, Avrupa’nın hâlâ “parçalanmış” bir pazara sahip olduğu uyarısında bulunarak, başta enerji, telekomünikasyon, finans ve savunma olmak üzere kilit sektörlerde daha derin bir entegrasyon çağrısı yaptı. Cercle d’Economia Başkanı Teresa Garcia-Milà liderliğindeki kuruluş, Katalonya ve İspanya’nın bu yeni Avrupa sanayi politikasının “seyircisi” kalamayacağını ve “çok az Avrupa ülkesinin sahip olduğu temel varlıklara” sahip olduğunu vurguladı.
Kuruluşun analizine göre, otuz yıl önce temelleri atılan Avrupa Tek Pazarı’nın hala iç engellerle dolu olması, büyük Avrupa şirketlerinin oluşumunu ve kıtanın inovasyon potansiyelini kısıtlıyor. Görüş notunda, “Avrupa’nın stratejik özerkliği bir efsane değil, ancak henüz bir gerçeklik de değil” ifadesiyle durumun ciddiyeti ortaya konuldu. Bu parçalanmışlık, sadece ekonomik büyümeyi değil, aynı zamanda AB’nin küresel arenadaki politik ve jeopolitik ağırlığını da zayıflatıyor. Özellikle dijitalleşme ve yeşil dönüşüm gibi kritik alanlarda, ulusal düzeydeki farklı düzenlemeler ve uygulamalar, tek pazarın tam potansiyeline ulaşmasını engelliyor ve Avrupa’nın küresel sahnedeki rekabet gücünü törpülüyor.
Garcia-Milà, sanayi politikalarının ve korumacı önlemlerin tek başına yeterli olmayacağını, Avrupa’nın pazarların “daha derin entegrasyonuna” doğru ilerlemesi gerektiğini belirtti. Bu bağlamda, yapay zeka, kuantum bilişim ve ileri robotik gibi çığır açan teknolojilerde Avrupa’nın hala “üreticiden çok tüketici” konumunda olduğuna dikkat çekildi. Bu durum, AB’nin teknolojik bağımsızlığını tehdit ederken, ABD ve Çin gibi küresel güçlere olan bağımlılığı artırıyor. Tek pazarın tamamlanması, bu alanlarda Ar-Ge yatırımlarını teşvik ederek, Avrupa’nın kendi teknolojik liderlerini yaratmasına olanak sağlayacak ve böylece stratejik özerklik hedefine ulaşmada önemli bir adım olacaktır.
Avrupa Tek Pazarı: Tarihçesi ve Süregelen Engeller
Avrupa Tek Pazarı’nın kökenleri, 1957 Roma Antlaşması ile kurulan Avrupa Ekonomik Topluluğu’na dayanmaktadır. Ancak, malların, hizmetlerin, sermayenin ve kişilerin serbest dolaşımını tam anlamıyla sağlamayı hedefleyen dönüm noktası, 1986 tarihli Tek Avrupa Senedi ile atılmış ve 1993 yılında fiilen tamamlanmıştır. Bu pazar, o günden bu yana AB ekonomisine trilyonlarca Euro katkı sağlamış, milyonlarca yeni istihdam yaratmış ve üye devletler arasındaki ticareti önemli ölçüde artırmıştır. Ancak, Cercle d’Economia’nın da belirttiği gibi, otuz yıl sonra bile özellikle hizmetler, enerji ve finans sektörlerinde hala önemli engeller bulunmaktadır; bu engeller, ulusal mevzuat farklılıkları, idari bürokrasi ve siyasi irade eksikliğinden kaynaklanmaktadır.
Finansal sektör, tam bir bankacılık birliği ve entegre bir sermaye piyasasının eksikliği nedeniyle “eksik” kalmaya devam ediyor. Bu durum, Avrupa genelinde bankaların birleşmesini zorlaştırıyor, sınır ötesi yatırımları kısıtlıyor ve finansal istikrarı tehdit edebiliyor. Garcia-Milà, Almanya gibi bazı ülkelerin stratejik sektörleri desteklemek için İspanya veya İtalya’dan daha fazla mali kapasiteye sahip olduğunu belirterek, Next Generation EU fonlarına benzer ortak finansman formüllerinin tekrarlanması gerektiğini savundu. Enerji alanında da “fiziksel sınırlar”ın varlığı, AB’nin enerji güvenliğini ve yeşil dönüşüm hedeflerini sekteye uğratıyor. Avrupa Komisyonu tarafından desteklenen Sanayi Hızlandırma Yönetmeliği (RAI) ilk gerekli adım olsa da, AB’nin sübvansiyonlar ve ticari korumanın ötesine geçerek daha kapsamlı bir entegrasyon stratejisi izlemesi gerektiği vurgulanıyor.
Ayrıca, AB’deki oy birliği kuralı da eleştirilerek, avro veya Schengen alanı gibi geçmişteki başarılı entegrasyonlarda olduğu gibi, “ilerlemeye istekli” devlet gruplarının yeni entegrasyonları teşvik edebilmesi gerektiği dile getirildi. Bu, AB’nin daha hızlı ve esnek hareket etmesini sağlayarak, küresel zorluklara daha etkin yanıt vermesine olanak tanıyabilir. Örneğin, savunma sanayii ve uzay teknolojileri gibi alanlarda ortak projelerin ve yatırımların önündeki bürokratik engellerin kaldırılması, AB’nin stratejik özerkliğini somutlaştıracak ve uluslararası arenada daha güçlü bir aktör olmasını sağlayacaktır.
Türkiye ve İspanya İçin Tek Pazarın Anlamı ve Gelecek Vizyonu
Cercle d’Economia’nın vurguladığı gibi, İspanya ve özellikle Catalunya (Katalonya), Avrupa’nın bu yeni sanayi politikası ve tek pazarın derinleşmesi sürecinde pasif bir “seyirci” kalmamalıdır. İspanya, yenilenebilir enerji potansiyeli, nitelikli iş gücü ve stratejik coğrafi konumu gibi önemli avantajlara sahiptir. Tek pazarın daha da entegre olması, İspanyol şirketlerine daha geniş pazarlara erişim, daha fazla yatırım çekme ve inovasyon kapasitelerini artırma fırsatları sunacaktır. Bu, ülkenin rekabetçiliğini artırarak ekonomik büyümeye önemli katkılar sağlayabilir ve AB içindeki konumunu güçlendirebilir.
Türkiye açısından bakıldığında, AB ile Gümrük Birliği anlaşması sayesinde, malların serbest dolaşımı konusunda tek pazarın önemli bir parçası konumundadır. Ancak hizmetler, tarım ve kamu alımları gibi alanlarda entegrasyon eksikliği devam etmektedir. AB’nin tek pazarı derinleştirme çabaları, Türkiye için hem fırsatlar hem de zorluklar barındırmaktadır. Daha entegre bir AB pazarı, Türk şirketleri için daha büyük bir hedef pazar anlamına gelirken, AB standartlarına ve düzenlemelerine uyumun daha da önem kazanacağı bir ortam yaratacaktır. Gümrük Birliği’nin güncellenmesi ve kapsamının genişletilmesi, Türkiye’nin AB ile ekonomik bağlarını güçlendirme potansiyeli taşımakta olup, bu durum hem Türkiye’nin rekabet gücünü artırabilir hem de AB’ye katılım sürecindeki ekonomik uyumu destekleyebilir.
Sonuç olarak, Cercle d’Economia’nın çağrısı, AB’nin küresel rekabetteki konumunu korumak ve stratejik bağımsızlığını sağlamak için tek pazarın tam entegrasyonunun vazgeçilmez bir adım olduğunu net bir şekilde ortaya koymaktadır. Bu vizyon, ulusal çıkarların ötesine geçerek ortak bir Avrupa geleceği inşa etme kararlılığını gerektirmektedir. Özellikle mevcut jeopolitik belirsizlikler ve ekonomik dalgalanmalar göz önüne alındığında, daha güçlü ve birleşik bir Avrupa, hem kendi vatandaşları hem de küresel istikrar için hayati önem taşımaktadır. Bu entegrasyon, AB'nin gelecekteki refahı ve güvenliği için kilit bir faktör olacaktır.
