İspanya'nın kuzeydoğusundaki Catalunya (Katalonya) özerk bölgesinde, 1 Eylül 2021 tarihinde AP-7, AP-2, C-32 (Maresme bölgesindeki) ve C-33 otoyollarındaki gişelerin kaldırılmasıyla başlayan "ücretsiz otoyol" dönemi, beşinci yılına girerken karmaşık bir tablo sunuyor. İlk etapta sürücüler ve taşımacılık sektörü için önemli bir maliyet avantajı sağlayan bu politika, beraberinde ciddi trafik sorunları ve güvenlik endişelerini de getirdi. Bölgesel trafik otoritesi Servei Català de Trànsit (SCT) Direktörü Ramon Lamiel'in ifadesiyle, özellikle AP-7 otoyolu "kötü bir demir sağlığa" sahip, yani yoğun kullanıma bağlı ciddi yıpranma ve sorunlarla boğuşuyor.
Gişelerin kaldırılmasından bu yana geçen sürede, genel yol ağındaki ölümlü kaza oranları düşüş gösterse de, yoğunluğun merkezi haline gelen AP-7'de durum tam tersi bir seyir izledi. Bu otoyolda kamyonların karıştığı olayların sayısında ciddi bir artış yaşanırken, AB dışından gelen sürücülerin karıştığı kazalar 2019'dan bu yana iki katına çıktı. Ayrıca, otoyolun ilk yedi ayında geçen yıla göre %40 daha fazla arıza vakası kaydedildi; bu oran ülkenin ana yollarının genelinde %60'a ulaşıyor. Bu veriler, ücretsiz otoyol politikasının trafik akışı ve yol güvenliği üzerindeki beklenmedik ve olumsuz etkilerini gözler önüne seriyor.
Gişelerin Kaldırılmasının Arka Planı ve Beklentiler
İspanya'da, özellikle Catalunya'da, otoyol gişeleri uzun yıllardır siyasi tartışmaların ve halkın tepkisinin odağındaydı. Birçok otoyol, uzun süreli imtiyaz anlaşmalarıyla özel şirketler tarafından işletiliyordu ve bu anlaşmaların sona ermesiyle birlikte gişelerin kaldırılması, hükümetin önemli bir vaadi haline gelmişti. 1 Eylül 2021'de gişelerin kaldırılması kararı, hem vatandaşların ulaşım maliyetlerini düşürmeyi hem de paralı yollara alternatif olarak kullanılan daha tehlikeli ve kapasitesi düşük ikincil yollardaki trafik yükünü hafifletmeyi amaçlıyordu. Bu politika, başlangıçta geniş kitleler tarafından olumlu karşılandı ve özellikle yaz aylarında turizm ve ticaret için önemli bir rahatlama getireceği düşünülüyordu.
Gişelerin kaldırılmasıyla birlikte, daha önce ücret ödemekten kaçınan birçok sürücü ve özellikle ağır vasıta şoförleri, AP-7 gibi modern ve yüksek kapasiteli otoyolları tercih etmeye başladı. Bu durum, beklendiği üzere bu otoyollardaki trafik hacmini dramatik bir şekilde artırdı. Örneğin, Martorell yakınlarındaki AP-7 kesiminde günlük ortalama araç yoğunluğu geçen yıl 113.929 iken, gişelerin kaldırılmasından önceki son tam yıl olan 2019'da (Ocak-Ağustos arası) bu rakam 79.358 idi. Bu %40'ın üzerindeki artış, otoyolun kapasitesini zorlayarak yeni sorunlara yol açtı. Ramon Lamiel'e göre, AP-7'nin Katalonya kesimi, İber Yarımadası'ndaki en yoğun trafik akışına sahip yoldur ve bu durum, otoyolun altyapısı ve işletmesi üzerinde muazzam bir baskı oluşturmaktadır.
AP-7'de Artan Ciddi Yaralanmalar ve Ölüm Oranları
SCT verilerine göre, 1 Ocak ile 28 Ağustos arasındaki dönemde ülkenin genel yol ağındaki ölümlü kurban sayısı 2019'a kıyasla %26,2 oranında azalırken (pandemi yılı 2020 hariç), ağır yaralı sayısı da %9,1 düşüş gösterdi. Lamiel, gişelerin kaldırılmasının "kazaları azaltmaya yardımcı olduğunu" ve trafiği "tehlikeli olmayan, daha güvenli yollara" yönlendirerek kafa kafaya çarpışmaları önlediğini belirtiyor. Ancak bu olumlu genel tablonun aksine, AP-7'de ciddi yaralanmaların iki katına çıktığı ve ölümlü kurban sayısının %33 artarak 12'ye ulaştığı görülüyor; bu ölümlerin yedisi motosiklet sürücülerinden oluşuyor. Bu durum, otoyolun artan yoğunluğunun getirdiği paradoksal bir güvenlik sorununa işaret ediyor.
AP-7'deki bu güvenlik sorunlarının temelinde, otoyolun belirli kesimlerinde günde 150.000 araca kadar çıkan yoğunluk yatıyor; bu araçların 25.000'i ağır vasıtalardan oluşuyor. Yüksek trafik hacmi, özellikle kamyonların ve uluslararası taşımacılık yapan araçların sayısındaki artış, kaza riskini doğal olarak yükseltiyor. Daha fazla araç, daha fazla potansiyel çarpışma noktası ve daha uzun kuyruklar anlamına geliyor. Ayrıca, artan araç arızaları da trafik akışını olumsuz etkileyerek, kazalara davetiye çıkarıyor ve kurtarma ekiplerinin müdahale sürelerini uzatabiliyor. Bu durum, otoyolun sadece kapasite değil, aynı zamanda acil müdahale ve bakım hizmetleri açısından da zorlandığını gösteriyor.
Ekonomik ve Sosyal Etkiler ile Gelecek Perspektifi
Gişelerin kaldırılması, Katalonya'nın ekonomisi üzerinde hem olumlu hem de olumsuz etkiler yarattı. Taşımacılık maliyetlerinin düşmesi, bölgedeki işletmeler için rekabet avantajı sağlarken, artan trafik sıkışıklığı teslimat sürelerini uzatıp lojistik verimliliği düşürebiliyor. Özellikle yaz aylarında ve hafta sonlarında yaşanan uzun kuyruklar, sürücüler için zaman kaybı ve stres kaynağı haline geldi. Bu durum, başlangıçtaki memnuniyetin yerini giderek artan bir hayal kırıklığına bırakmasına neden oluyor.
Türkiye'deki otoyol sistemleriyle benzerlikler taşıyan bu durum, gişesiz yolların kısa vadede cazip görünse de, uzun vadede altyapı yönetimi ve trafik güvenliği açısından ciddi zorluklar doğurabileceğini gösteriyor. İspanya hükümeti ve Katalonya bölgesel yönetimi, AP-7'deki sorunları çözmek için yeni stratejiler geliştirmek zorunda kalacak. Bu stratejiler arasında, otoyolun genişletilmesi, alternatif güzergahların teşvik edilmesi, ağır vasıtalar için özel şeritler veya zaman kısıtlamaları getirilmesi gibi önlemler yer alabilir. Ayrıca, otoyol bakım ve güvenlik hizmetlerine yapılan yatırımların artırılması da kaçınılmaz hale geliyor. Gişelerin kaldırılması kararı, basit bir maliyet azaltma önlemi olmaktan çıkıp, karmaşık bir trafik yönetimi ve altyapı finansmanı sorununa dönüşmüş durumda. Bu durum, modern ulaşım politikalarının sadece maliyet odaklı değil, aynı zamanda güvenlik, verimlilik ve çevresel etkileri de göz önünde bulundurarak bütüncül bir yaklaşımla ele alınması gerektiğini bir kez daha kanıtlıyor.
