İspanyol gazeteci Mònica Bernabé, 2026 yılının Ağustos ayında, ABD askerlerinin Afganistan'dan çekilmesinin beşinci yıl dönümünde, ülkenin zorlu gerçeklerini bir kez daha gözlemlemek üzere Kabil'e geri döndü. Afganistan'ı en iyi tanıyan Avrupalı gazetecilerden biri olarak kabul edilen Bernabé, ilk olarak 2000 yılında, Taliban'ın ilk rejimi sırasında bu topraklara adım atmış, 2006 ile 2014 yılları arasında ise orada yaşamıştır. Son ziyaretinde, yabancı gazetecileri hedef alan ve bilgi akışını kısıtlayan Taliban rejiminin gölgesinde, ülkenin iç yüzünü ortaya koymak için "siyah bir tunikle" kamufle olarak çalışmıştır.
Mònica Bernabé'nin Afganistan'la olan ilişkisi, sıradan bir gazetecilik görevinden çok daha fazlasını ifade etmektedir. Yıllar süren saha deneyimiyle, ülkenin karmaşık siyasi ve sosyal dokusunu derinlemesine anlamış, halkın yaşadığı acıları ve direnişi yakından gözlemlemiştir. Özellikle kadınların ve çocukların maruz kaldığı insan hakları ihlallerini dünyaya duyurmak için büyük çaba sarf eden Bernabé, bu alandaki çalışmalarıyla birçok uluslararası ödülün sahibi olmuştur. Onun "siyah tunik" ile kamufle olma stratejisi, sadece bir güvenlik önlemi değil, aynı zamanda Taliban'ın kadınlar üzerindeki baskısını ve gazetecilik özgürlüğüne yönelik tehditleri sembolize eden güçlü bir duruştur.
Bernabé'nin Afganistan'daki görevi, Taliban'ın 2021'de yeniden iktidara gelmesinden bu yana basın özgürlüğünün ve insan haklarının ne denli kısıtlandığını gözler önüne sermektedir. Rejim, yabancı muhabirlerin ülkeye girişini ve serbestçe haber yapmasını engellemekte, yerel gazetecileri ise sürekli bir baskı altında tutmaktadır. Bu durum, Afganistan'daki gerçeklerin dış dünyaya ulaşmasını ciddi şekilde zorlaştırmakta, uluslararası toplumun ülkedeki insani kriz ve insan hakları ihlallerine yönelik farkındalığını azaltmaktadır. Gazetecilerin, özellikle de kadın gazetecilerin, kendilerini gizleyerek veya büyük riskler alarak haber yapmaya çalışması, mevcut durumun vahametini açıkça göstermektedir.
Afganistan'da Taliban Rejimi ve Basın Özgürlüğü
Afganistan, 1990'lı yılların ortalarından itibaren Taliban'ın ilk iktidar dönemiyle (1996-2001) tanışmış, bu dönemde katı şeriat kuralları uygulanmış ve kadınların toplumsal hayattaki yeri sıfıra indirilmişti. 11 Eylül saldırılarının ardından ABD liderliğindeki uluslararası güçlerin müdahalesiyle Taliban devrilmiş ve ülke, iki on yıl süren bir yeniden yapılanma sürecine girmişti. Ancak 2021 yılının Ağustos ayında, ABD ve NATO güçlerinin ani çekilmesiyle birlikte Taliban, şaşırtıcı bir hızla ülkenin kontrolünü yeniden ele geçirdi. Bu durum, Afganistan için yeni bir belirsizlik ve baskı döneminin başlangıcı oldu.
Taliban'ın ikinci iktidar dönemi, özellikle kadın hakları ve basın özgürlüğü açısından yıkıcı sonuçlar doğurdu. Kız çocuklarının ortaokul ve üniversite eğitimleri yasaklandı, kadınların çoğu kamu sektöründeki işlerinden çıkarıldı ve kamusal alanda bir erkek refakatçi olmadan dışarı çıkmaları kısıtlandı. Ayrıca, kadınlara yönelik zorunlu burka veya tesettür uygulamaları geri getirildi. Basın özgürlüğü konusunda ise durum daha da vahim. Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF) örgütünün raporlarına göre, Taliban'ın iktidara gelmesinden bu yana Afganistan'da yüzlerce medya kuruluşu kapandı, birçok gazeteci tutuklandı, işkenceye maruz kaldı veya ülkeyi terk etmek zorunda kaldı. Yerel gazeteciler sürekli bir oto-sansür baskısı altında çalışmakta, uluslararası haber ajansları ise sınırlı erişimle faaliyet göstermektedir.
Küresel Bir Sorun: Afganistan'dan Haber Yapmanın Zorlukları
Mònica Bernabé gibi gazetecilerin Afganistan'daki çalışmaları, uluslararası toplumun ülkedeki duruma olan ilgisini canlı tutmak açısından hayati önem taşımaktadır. Zira Taliban'ın uyguladığı katı kurallar ve bilgi kısıtlamaları, Afgan halkının yaşadığı insani krizi ve insan hakları ihlallerini dünyanın gündeminden düşürme potansiyeli taşımaktadır. İspanya'nın da geçmişte Afganistan'da askeri ve insani yardım misyonları bulunmuş olması, Bernabé'nin çabalarını İspanyol kamuoyu için daha da anlamlı kılmaktadır. Onun cesareti, küresel çapta gazetecilik mesleğinin karşı karşıya olduğu zorlukları ve gerçeği arayışın ne denli değerli olduğunu bir kez daha hatırlatmaktadır.
Afganistan'dan gelen haberler, Türkiye gibi bölge ülkeleri için de büyük önem taşımaktadır. Bölgesel istikrar, terörle mücadele ve insan hakları konuları, Türkiye'nin dış politikasının önemli bileşenleridir. Bu nedenle, Afganistan'daki gelişmelerin doğru ve tarafsız bir şekilde aktarılması, hem uluslararası kamuoyunun bilinçlenmesi hem de olası insani yardımların ve diplomatik çabaların şekillenmesi açısından vazgeçilmezdir. Mònica Bernabé'nin "siyah tunik" altında sürdürdüğü mücadele, baskıcı rejimlerin karanlığına rağmen gerçeğin ışığını yaymaya çalışan tüm gazetecilere ilham vermekte ve bilginin gücünü bir kez daha kanıtlamaktadır.
