ABD (Amerika Birleşik Devletleri) Beyaz Saray'ın, İran'a karşı askeri seçeneklerin Körfez'de bir çıkmaza girmesi üzerine "ekonomik savaş" olarak adlandırılan yeni bir stratejiye yöneldiği belirtiliyor. Son dönemde bölgedeki askeri gerilimin tırmanmasının ardından, ABD'nin Abraham Lincoln uçak gemisinin askerlerin moral bozukluğu ve yorgunluğu eşliğinde evine dönmesiyle askeri cephede istenen ilerlemenin kaydedilemediği gözlemlendi. Bu durum üzerine Washington, Tahran yönetimi üzerindeki baskıyı artırmak için ekonomik yaptırımlara geri dönerek, İran'ın nükleer programı ve bölgesel faaliyetlerini durdurmayı hedefleyen "benzeri görülmemiş" bir yaptırım kampanyası başlatacağını duyurdu. Ancak bu yeni ekonomik hamlenin takvimi ve detayları henüz netleşmiş değil.
ABD Hazine Bakanlığı yetkilileri tarafından yapılan açıklamada, İran ekonomisini hedef alacak bu yeni yaptırım dalgasının, ülkenin petrol ihracatı, bankacılık sistemi ve diğer kilit sektörlerini kapsayacağı ifade edildi. Bu stratejinin temelinde, İran'ın gelir kaynaklarını kurutarak nükleer silah geliştirme kapasitesini zayıflatmak ve bölgedeki vekil güçlerine verdiği desteği kesmek yatıyor. Özellikle, Tahran'ın milyarlarca Euro'luk döviz rezervlerine erişimini kısıtlamak ve uluslararası finans sisteminden izole etmek amaçlanıyor. Bu adımların, daha önce uygulanan "maksimum baskı" kampanyasının bir devamı niteliğinde olduğu ve İran ekonomisi üzerindeki baskıyı daha da artırmayı hedeflediği belirtiliyor.
Fars Körfezi'ndeki (Basra Körfezi) askeri gerilimin bir süredir devam etmesi, ABD'nin bölgedeki askeri varlığını artırmasına yol açmıştı. Ancak bu askeri yığınağın, İran'ı doğrudan bir çatışmaya itmek yerine, diplomatik ve ekonomik baskı için bir zemin oluşturduğu yorumları yapılıyor. Abraham Lincoln'ün bölgeden ayrılması, ABD'nin askeri bir operasyon riskini azaltarak, ekonomik yaptırımların daha öncelikli bir araç haline geldiğini gösteriyor. Uzmanlar, bu durumun, ABD'nin İran'a karşı uzun soluklu ve yıpratıcı bir mücadele stratejisi benimsediğine işaret ettiğini belirtiyorlar. Ekonomik yaptırımların, bir yandan İran rejimini köşeye sıkıştırmayı hedeflerken, diğer yandan da uluslararası toplumun tepkisini daha az çekecek bir yöntem olduğu düşünülüyor.
ABD-İran Geriliminin Tarihsel Arka Planı ve Nükleer Anlaşma
ABD ile İran arasındaki gerilim, 1979 İslam Devrimi'nden bu yana köklü bir geçmişe sahip. Rehineler krizi, İran-Irak Savaşı'nda ABD'nin Irak'ı desteklemesi ve İran'ın nükleer programı gibi olaylar, iki ülke arasındaki ilişkileri sürekli olarak gergin tuttu. Özellikle İran'ın nükleer programı, uluslararası toplumda büyük endişelere yol açmış ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi tarafından birçok yaptırım kararı alınmasına neden olmuştu. 2015 yılında imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı (KOEP), bilinen adıyla nükleer anlaşma, İran'ın nükleer programını kısıtlaması karşılığında yaptırımların kaldırılmasını öngörüyordu. Ancak ABD'nin eski başkanı Donald Trump'ın 2018'de bu anlaşmadan tek taraflı olarak çekilmesi ve İran'a karşı "maksimum baskı" kampanyasını başlatması, bölgedeki gerilimi yeniden tırmandırdı.
Trump yönetiminin uyguladığı yaptırımlar, İran'ın petrol ihracatını ciddi şekilde düşürerek ülke ekonomisini derinden etkiledi. İran riyali değer kaybetti, enflasyon tavan yaptı ve işsizlik oranları yükseldi. Bu ekonomik sıkıntılar, zaman zaman ülke içinde protestolara yol açsa da, İran rejimi politikalarında önemli bir değişiklik yapmadı. Fars Körfezi, dünya petrol ticaretinin yaklaşık üçte birinin geçtiği stratejik bir su yolu olması nedeniyle, bölgedeki herhangi bir istikrarsızlık küresel enerji piyasalarını doğrudan etkiliyor. İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehditleri, uluslararası petrol fiyatlarında dalgalanmalara neden olarak küresel ekonomiyi tehdit edebilecek bir potansiyel taşıyor.
Ekonomik Savaşın Potansiyel Etkileri ve Uluslararası Tepkiler
ABD'nin İran'a karşı başlattığı bu yeni "ekonomik savaş" dalgasının, Tahran yönetimi üzerinde daha önce görülmemiş bir baskı yaratacağı öngörülüyor. Ancak uzmanlar, bu tür yaptırımların genellikle halkı daha fazla etkilediğini ve rejimi değil, sıradan vatandaşları cezalandırdığını belirtiyor. İran'ın yaptırımlara karşı direncini artırmak için Çin ve Rusya gibi ülkelerle ilişkilerini daha da güçlendirebileceği de bir başka senaryo olarak öne çıkıyor. Avrupa Birliği (AB) ülkeleri ise genellikle nükleer anlaşmayı koruma yanlısı bir tutum sergiliyor ve ABD'nin tek taraflı yaptırımlarına karşı çıkıyor. İspanya gibi AB üyeleri, bölgedeki istikrarı ve diplomatik çözümleri desteklerken, enerji bağımlılıkları nedeniyle Fars Körfezi'ndeki gerilimin tırmanmasından endişe duyuyorlar.
Türkiye de İran ile tarihi ve kültürel bağları olan, aynı zamanda enerji ihtiyacının bir kısmını İran'dan karşılayan bir ülke olarak bu durumdan etkilenebilir. ABD yaptırımları, Türkiye'nin İran ile olan ticaretini ve enerji işbirliğini kısıtlama riski taşıyor. Ankara, genellikle bölgesel sorunlarda diplomatik çözümleri tercih ederken, uluslararası hukuka uygun ve çok taraflı yaklaşımları destekliyor. Bu "ekonomik savaş" stratejisinin, İran'ın nükleer programını durdurmada ne kadar etkili olacağı belirsizliğini korurken, bölgedeki gerilimi tırmandırma ve insani krizi derinleştirme potansiyeli taşıdığı da göz ardı edilmemelidir. Uluslararası toplumun, bu yeni duruma karşı nasıl bir denge politikası izleyeceği, önümüzdeki dönemin en kritik sorularından biri olarak karşımızda duruyor.
