17 Eylül 2026 tarihi, geleceğin tarih kitaplarında Avrupa Birliği (AB) ile Kanada arasındaki ittifakın ilk temel taşının atıldığı gün olarak kaydedilebilir. Kanada Başbakanı Mark Carney'nin Avrupa Parlamentosu'nda yaptığı konuşmanın olağanüstü sıcak karşılanması, küresel siyasette yeni bir dönemin habercisi niteliğindeydi. Bu olumlu havaya karşın, eski ABD Başkanı Donald Trump'ın bir kez daha ticari misillemelerle tehdit etmesi, mevcut jeopolitik gerilimlerin derinliğini gözler önüne serdi. Trump'ın Kanada ve Grönland'ı ABD'ye katma arzusunu dile getiren "yayılmacı" politikası, kabadayıvari üslubu ve İran savaşı gibi dünya ekonomisi için felaket niteliğindeki kararları, Washington'ın eski müttefiklerini alternatif ittifaklar aramaya itiyor.
Kanada Başbakanı Carney'nin konuşması, Atlantik'in her iki yakasındaki demokrasiler arasında ortak değerler ve karşılıklı çıkarlar temelinde daha derin bir işbirliği çağrısı olarak yankı buldu. Avrupa Parlamentosu'nun bu çağrıya verdiği güçlü destek, AB'nin çok taraflılığa ve uluslararası hukuka olan bağlılığını bir kez daha teyit etti. Bu potansiyel ittifak, sadece ekonomik ve siyasi değil, aynı zamanda iklim değişikliğiyle mücadele, teknolojik yenilik ve güvenlik gibi alanlarda da ortak hareket etme potansiyeli taşıyor. Özellikle ABD'nin son yıllardaki politikalarıyla sarsılan küresel düzenin yeniden şekillendiği bir dönemde, benzer düşünen ülkelerin bir araya gelmesi hayati önem taşıyor.
Donald Trump'ın tepkisi ise şaşırtıcı olmaktan uzaktı. "Önce Amerika" (America First) sloganıyla uluslararası ilişkilerde tek taraflı adımlar atan Trump yönetimi, AB ve Kanada gibi geleneksel müttefikleriyle dahi ticari gerilimler yaşamıştı. Özellikle çelik ve alüminyum tarifeleri gibi adımlar, küresel ticaret sisteminde önemli aksaklıklara yol açmıştı. Trump'ın Kanada ve Grönland gibi coğrafi olarak yakın bölgeleri ABD topraklarına katma söylemi, bazı çevrelerde Soğuk Savaş dönemindeki yayılmacı politikaları anımsatırken, bu tür açıklamalar müttefikler arasında derin bir endişe yaratmaktadır. Bu durum, AB ve Kanada'yı kendi güvenliklerini ve ekonomik refahlarını güvence altına almak için yeni stratejiler geliştirmeye zorlamaktadır.
AB ve Kanada arasındaki potansiyel ittifakın temelinde, 2017 yılında yürürlüğe giren Kapsamlı Ekonomik ve Ticari Anlaşma (CETA) gibi güçlü bir zemin bulunmaktadır. CETA, iki taraf arasındaki gümrük vergilerini kaldırarak ve ticari engelleri azaltarak 500 milyondan fazla Avrupalı ve 38 milyon Kanadalı için yeni fırsatlar yaratmıştır. Anlaşma, mal ve hizmet ticaretini artırmanın yanı sıra, yatırım ve fikri mülkiyet hakları konusunda da önemli düzenlemeler getirmiştir. 2023 yılında AB ile Kanada arasındaki toplam ticaret hacmi yaklaşık 75 milyar Euro'ya ulaşarak, bu ilişkinin ne denli güçlü olduğunu göstermiştir. Bu rakamlar, siyasi bir ittifakın ekonomik entegrasyonu daha da derinleştirebileceğine işaret etmektedir.
Arka Plan ve Jeopolitik Bağlam
AB ve Kanada arasındaki bu yakınlaşma, Soğuk Savaş sonrası dönemde şekillenen Atlantik ötesi ilişkilerin yeni bir evresini temsil ediyor. İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana ABD'nin liderliğindeki Batı bloğu, NATO gibi kurumlarla güvenlik ve ekonomik işbirliğini sağlamıştı. Ancak 21. yüzyılın başlarından itibaren, özellikle Çin'in yükselişi, Rusya'nın agresif dış politikası ve küresel terörizm gibi yeni tehditler, bu düzeni sorgulatır hale getirdi. Donald Trump'ın başkanlığı döneminde yaşanan "Amerika Önce" politikası, Transatlantik ilişkilerde derin çatlaklar yaratmış ve AB ile Kanada gibi geleneksel müttefikleri, ABD'den bağımsız olarak kendi stratejik otonomilerini güçlendirme arayışına itmiştir. Bu durum, çok kutuplu bir dünya düzenine doğru evrilen küresel siyasette, benzer değerlere sahip ülkelerin yeni bloklar oluşturma eğilimini hızlandırmaktadır.
Bu ittifakın sadece ticari ve siyasi değil, aynı zamanda enerji ve iklim değişikliği gibi kritik alanlarda da büyük potansiyeli bulunmaktadır. Kanada, zengin doğal kaynaklara sahip bir ülke olarak AB'nin enerji güvenliği arayışlarına katkıda bulunabilirken, AB'nin yeşil mutabakat hedefleri doğrultusunda temiz enerji teknolojileri ve sürdürülebilir kalkınma projelerinde Kanada ile işbirliği yapması mümkün. İklim değişikliğiyle mücadele, her iki tarafın da öncelikli gündem maddeleri arasında yer alırken, bu alandaki ortak projeler ve politikalar, küresel düzeyde önemli bir etki yaratabilir. Uzmanlar, bu tür bir ittifakın, uluslararası hukukun üstünlüğünü ve çok taraflılığı savunan bir karşı ağırlık oluşturarak, küresel istikrara katkıda bulunacağını belirtmektedir.
Türkiye Bağlantısı ve Gelecek Etkileri
AB ve Kanada arasındaki potansiyel bir ittifakın derinleşmesi, Türkiye'nin dış politikası ve ekonomik ilişkileri açısından da önemli sonuçlar doğurabilir. Türkiye, AB ile Gümrük Birliği anlaşması kapsamında önemli bir ticari ortağıdır ve tam üyelik süreci devam etmektedir. AB'nin yeni ortaklıklar kurması, Türkiye'nin AB ile olan ilişkilerini ve bölgedeki stratejik konumunu yeniden değerlendirmesine yol açabilir. Türkiye'nin Kanada ile de NATO müttefikliği ve gelişen ticari ilişkileri bulunmaktadır. Bu yeni ittifakın, Türkiye'nin hem AB hem de Kanada ile olan mevcut bağlarını nasıl etkileyeceği, önümüzdeki dönemde yakından izlenmesi gereken bir konu olacaktır.
Analistler, AB-Kanada ittifakının küresel ticarette ve siyasette yeni bir denge noktası yaratabileceğini öne sürüyor. Bu durum, Türkiye gibi hem Batı hem de Doğu ile ilişkileri olan ülkeler için yeni fırsatlar ve zorluklar barındırabilir. Türkiye, bu yeni jeopolitik denklemde kendi çıkarlarını en iyi şekilde korumak için dengeleyici bir politika izlemeye devam edecektir. Artan çok kutupluluk, Türkiye'ye farklı aktörlerle stratejik işbirlikleri geliştirme esnekliği sunarken, aynı zamanda karmaşık ittifaklar ağında doğru konumlanma gerekliliğini de beraberinde getirecektir. Bu bağlamda, AB ve Kanada'nın derinleşen ilişkileri, Ankara'nın dış politika ajandasında önemli bir yer tutmaya adaydır.
