İspanya Yüksek Mahkemesi (Tribunal Supremo), 1 Ekim 2017'deki (1-O) Katalonya bağımsızlık referandumu sırasında el konulan materyallerin imha edilmesini onaylayan karara karşı yapılan itirazları reddetti. Eski Katalonya Başkanı Carles Puigdemont, eski Başkan Yardımcısı Oriol Junqueras ve eski Dışişleri Bakanı Raül Romeva tarafından sunulan temyiz başvuruları geri çevrilirken, mahkeme her bir el konulan materyalden bir veya iki örneğin saklanması zorunluluğunu korudu. Bu karar, Katalan bağımsızlık hareketinin sembolik önemi yüksek olan 1-O referandumuna ilişkin hukuki ve siyasi tartışmaları yeniden alevlendirdi.
Yüksek Mahkeme'nin bu son kararı, Katalan siyasi liderlerinin referandum materyallerini bir kanıt veya tarihi belge olarak saklama taleplerini büyük ölçüde boşa çıkardı. Mahkeme, materyallerin çoğunun imhasına yeşil ışık yakarken, gelecekteki olası hukuki süreçler veya tarihsel kayıtlar için sınırlı sayıda örnek tutulmasını emretti. Bu durum, referandumun yasal geçerliliği ve sonuçları üzerine süregelen anlaşmazlıkta İspanyol yargısının duruşunu bir kez daha net bir şekilde ortaya koydu.
Karar, özellikle Carles Puigdemont için önemli bir geri adım anlamına geliyor. Bağımsızlık referandumunun ana mimarlarından olan ve İspanya'dan kaçarak Belçika'ya sığınan Puigdemont, bu materyallerin saklanmasını, referandumun meşruiyetini ve halkın iradesini kanıtlamak için önemli görüyordu. Oriol Junqueras ve Raül Romeva ise, referandumdaki rolleri nedeniyle hapis cezası almış ve daha sonra affedilmişlerdi. Bu liderlerin taleplerinin reddedilmesi, İspanya'nın Katalonya'daki ayrılıkçı hareketle ilgili sert tutumunun devam ettiğini gösteriyor.
1-O Referandumu ve Arka Planı
1 Ekim 2017'de Katalonya'da yapılan bağımsızlık referandumu (1-O), İspanya'nın yakın tarihindeki en büyük siyasi krizlerden birine yol açtı. Katalonya özerk yönetimi tarafından tek taraflı olarak düzenlenen bu referandum, İspanya Anayasa Mahkemesi tarafından yasa dışı ilan edilmişti. İspanyol hükümeti, referandumu engellemek için güvenlik güçlerini bölgeye göndermiş, sandıkların açılmasına ve oy kullanılmasına müdahale etmişti. Bu müdahaleler sırasında yaşanan şiddet olayları uluslararası alanda geniş yankı uyandırmıştı. Referandum sonucunda, katılımın düşük olmasına rağmen oyların büyük çoğunluğu bağımsızlık lehine çıkmıştı.
Referandumun ardından Katalonya Parlamentosu bağımsızlık ilan etmiş, ancak bu ilan İspanyol hükümeti tarafından tanınmamıştı. Dönemin İspanya Başbakanı Mariano Rajoy liderliğindeki hükümet, Anayasa'nın 155. maddesini devreye sokarak Katalonya'nın özerkliğini askıya almış ve bölgede doğrudan yönetimi ele almıştı. Carles Puigdemont ve bazı kabine üyeleri İspanya'dan kaçarken, Oriol Junqueras dahil birçok Katalan lider tutuklanarak yargılanmıştı. Bu yargılamalar sonucunda, bazı liderlere "isyana teşvik" ve "kamu fonlarını kötüye kullanma" suçlamalarıyla uzun hapis cezaları verilmişti. Daha sonra, 2021 yılında İspanya hükümeti tarafından affedildiler, ancak Puigdemont hala sürgünde yaşamaya devam ediyor.
Kararın Etkileri ve Gelecek Olasılıklar
Yüksek Mahkeme'nin bu kararı, Katalonya'daki bağımsızlık yanlısı hareket için hem sembolik hem de pratik sonuçlar doğurabilir. Materyallerin imha edilmesi, referandumun yasal bir dayanağı olmadığına dair İspanyol devletinin tezini güçlendirmeyi amaçlıyor. Ancak, bağımsızlık yanlıları için bu durum, İspanyol yargısının siyasi bir karar aldığı ve referandumun gerçekliğini silmeye çalıştığı algısını pekiştirebilir. Bu karar, halihazırda İspanya'da siyasi bir çıkmaza neden olan ve Puigdemont'un da serbest bırakılmasını öngören af yasası tartışmalarıyla da yakından ilişkili.
Af yasası, İspanya'da azınlık hükümeti kurmak için Katalan partilerinin desteğine ihtiyaç duyan Başbakan Pedro Sánchez'in Sosyalist İşçi Partisi (PSOE) tarafından gündeme getirilmişti. Bu yasa, 2017 referandumu ve sonrasındaki olaylarla ilgili hukuki süreçleri ortadan kaldırmayı hedefliyor. Ancak, af yasası İspanya'da büyük tartışmalara yol açmış, sağ partiler ve yargı organları tarafından sertçe eleştirilmişti. Yüksek Mahkeme'nin materyallerin imhası kararı, af yasası üzerindeki siyasi gerilimi daha da artırabilir ve Katalonya sorununun çözümüne yönelik adımları karmaşıklaştırabilir. Bu kararın, gelecekteki siyasi müzakerelerde Katalan liderlerin elini zayıflatacağı ve İspanyol hükümetinin "hukukun üstünlüğü" argümanını güçlendireceği yorumları yapılıyor.
